Një aventurë londineze

by

nga  Virginia Woolf

përktheu Rudina Dahri


Askush mbase nuk ka ndjerë ndonjë pasion për një laps. Por ka rrethana në të cilat mund të bëhet e dëshirueshme ta zotërosh një të tillë; momente kur dëshiron të kesh një objekt, si një përligjie për të ecur përmes Londrës midis çajit dhe drekës.
Ashtu si një lojtar golfi luan me qëllim që të zgjerojë hapësirat, kështu që kur dëshirat na pushtojnë qoftë edhe për të blerë një laps si pretekst, na vjen të themi sakaq “Vërtet, më duhet të blej një laps”, a thua se nën velin e këtij shfajësimi mund të plotësojmë kënaqësinë më të madhe të qytetit në dimër duke ardhur vërdallë rrugëve të Londrës.
Çasti duhet t’i takojë mbrëmjes dhe stinës së dimrit, sepse në dimër shkëlqimi i ajrit nëpër rrugë është vërtet shumë i këndshëm.
Nuk na përqeshin më si në verë me atë dëshirën e madhe për të gjetur pakëz hije dhe vetmi, pse jo edhe pak ajër të freskët.
Ora e mbrëmjes, gjithashtu, na sjell një mungesë përgjegjshmërie që na dhuron errësira dhe drita e llampës.
Nuk jemi më të qetë me vetveten. Teksa dalim nga shtëpia gjatë një mbrëmjeje të këndshme midis orës 4 dhe 5, takojmë miqtë me të cilët njihemi dhe bëhemi pjesë e asaj morie të pafund republikanësh e endacakësh anonimë, shoqëria e të cilëve është kaq e pranueshme pas vetmisë që përjetove nëdhomën tënde.
Qendrojmë aty të rrethuar prej objekteve që shprehin gjithmonë thagmën e temperamenteve tona dhe përforcojnë kujtesën nga përvojat tona jetësore.
Ajo vazo e sergjenit mbi oxhak, p.sh. është blerë në Mantua në një ditë kur frynte shumë erë. Po largoheshim nga dyqani, kur një grua plakë na preku mbi shpatulla dhe tha se në një nga këto ditë mund të vdiste nga uria, por “merre!” bërtit ajo dhe na e ngeci vazon në dorë, a thua se kurrë nuk do të kishte dashur të kujtohej për bujarinë e saj donkishoteske.
Kështu, i zënë në faj, por edhe duke menduar se sa keq ishim mashtruar, e morëm em vete në hotel, ku, mu në mes të natës, hanxhiu u grind dhunshëm me gruan e tij, saqë ne të gjithë dolëm për të parë ç’po ndodhte dhe pamë hardhitë midis shtyllave dhe yjet e bardha në qiell.
Në çastin që u duk se gjërat u stabilizuan, u duk sikur u vulosën si një monedhë e pashlyeshme mes 1 milionë të tjerave që kalojnë krejt pa u parë. Aty ishte dhe melankoliku anglez, i cili u ngrit mes filxhanëve të kafes dhe tryezës së vogël prej hekuri dhe nxorri në shesh sekretet e shpirtit të tij ashtu siç veprojnë
gjithnjë udhëtarët.
Ky mëngjes alla italian, plot erë, hardhitë kacavjerrëse të gërshetuara rreth shtyllave, anglezi dhe sekretet e shpirtit të tij, u ngritën lart mbi re nga vazoja prej porcelani. Aty, teksa sytë tanë ranë mbi dysheme, u duk një njollë ngjyrë kafe mbi qilim. Z. Lloyd George e kishte bërë atë. “Ai njeri është shejtan!” tha z. Cummings, duke e vendosur çajnikun poshtë për të mbushur ibrikun, saqë dogji edhe një unazë të errët mbi qilim.
Por kur dyert u mbyllën, gjithçka u venit. Shpirtrat tanë kishin sekretuar gjithçka, duke krijuar një lloj forme të dallueshme nga të tjerët, e cila u thye dhe u zhubros në një lloj vrazhdësie perceptimi të një syri vigan. Sa e bukur është ajo rrugë në dimër! Dikur doli në shesh, kur ishte e panjohur. Turbullt, këtu një njeri mund të shohë shtegun simetrik dhe të drejtë të dyreve dhe dritareve; këtu, nën llampa po notojnë ishujt nën një dritës të zbehtë përmes së cilës shpejt kalojnë burra dhe gra, të cilët me gjithë varfërinë, që i bën të vishen rrecka-rrecka, tashmë kanë një pamje jashtë realitetit, si në një triumf, i kanë dhënë pak më shumë jetë këmishave të brendshme, në mënyrë të tillë që jeta, e mashtruar prej presë së saj, ecën verbas pa ato.
Por, mbi të gjitha, ne jemi duke kaluar mbi sipërfaqe duke rrëshqitur. Syri nuk i përket një minatori, as ndonjë palombari, as ndonjë që kërkon thesarin e djegur. Ajo rri pezull poshtë një rrëkeje; duke pushuar, truri mbase është duke fjetur.
Sa e bukur është rruga në Londër, me gjithë ato ishuj plot drita dhe korijet e gjata të territ nga njëra anë, hapësira plot bar të rritur ku po mbështillet nata brenda vetes së saj për të fjetur natyrshëm dhe, teksa dikush kalon hekurudhën, mund të dëgjojë kërcëllitjen e lehtë dhe përzierjen e gjetheve njëra-tjetrën, që duken se mendojnë për heshtjen e fushave rreth tyre, një buf këlthet dhe larg dëgjohet edhe rrapëllima e trenit në lëndinë. Por, kjo është Londra, në fund të fundit, këtë kujtojmë edhe ne; lart midis pemët e zhveshura janë varur kornizat drejtkëndëshe të dritës së kuqërremtë në të verdhë – dritaret; ka edhe shumë vende me shkëlqim që duken si yje të ulët – këto janë llampat; ky vend i boshatisur, që mban gjithë vendin dhe paqen brenda saj, është thjesht një shesh i Londrës, me plot zyra dhe shtëpi, ku në këtë orë dritat vezullojnë fuqishëm mbi harta, mbi dokumente, mbi tryeza ku punonjësit e zyrave rrotullohen me gishtin e lagësht tregues dosjet e pafundme të korrespondencës; lëkundjet e dritës së zjarrit dhe të dritës binin mbi intimitetin e disa dhomave të gjumit, ku dukeshin madje edhe karriket, letrat, vazot prej porcelani, tryeza e brendshme dhe silueta e një gruaje, më me saktësi dukeshin edhe një numër i caktuar lugësh çaji, të cilat ajo i shihte në derë si të kishte dëgjuar një zile poshtë shkallëve dhe dikush që pyeste, a ndodhet ajo brenda?
Por këtu na duhet të ndalojmë në mënyrë të pakundërshtueshme. Ne jemi në rrezik nëse gërmojmë thellë e më thellë sesa na aprovon syri; kemi pengesa për rrugën poshtë rrëkesë së ulët, duke prekur disa degë apo rrënjë.
Në ndonjë moment të caktuar, ushtria e fjetur mund të rigjallërrohej dhe të zgjoheshin mes nesh në mijëra violina dhe trumbeta; ushtria e qenieve njerëzore mund të gjallërrohet dhe të mbrojë thagmën dhe vuajtjet, por edhe neverinë. Le të dëfrejmë pak më shumë, t’i gëzohemi ende sipërfaqeve – shkëlqimit të motorëve dhe autobusëve; shkëlqimit mishtor të dyqaneve të kasapit me cepa ngjyrë të verdhë dhe biftekë ngjyrë vjollcë; buqetat ngjyrë blu dhe të kuqe me lule gjendeshin në gotën prej koraceje të dritareve të luleshitësit.
Syri ka një karakteristikë të habitshme: ai ngec vetëm tek bukuria; si një flutur ajo kërkon ngjyra dhe prehet në ngrohtësinë e diellit.
Gjatë një nate dimri si kjo, kur natyra ka sjellë vuajtje për të pastruar dhe lëmuar veten, ajo kthen pas edhe trofetë më të bukura, ndalet te plisat e vegjël të smeraldit dhe koraleve, a thua se toka është e përbërë prej gurëve të çmuar. Gjëja që nuk realizohet dot është përbërja e këtyre trofeve në mënyrë të tillë që të zbulohen pikëpamjet më të errëta dhe marrëdhëniet njerëzore. Prandaj, pas një diete të tejzgjatur të kësaj pagese të thjeshtë e të sheqerosur, të bukurisë së dlirë dhe të pakompozuar, ne bëhemi të vetëdijshëm për ngopjen. Ndaluam në derën e dyqanit të këpucëve dhe u justifikuam, gjë që nuk kishte aspak të bënte me arsyen e vërtetë, asaj të mbështjelljes së sendeve personale të shndritshme të rrugëve dhe anulimi i disa dhomave të errëta që të ishim aty ku na kërkonin, teksa ngritëm këmbën e majtë të bindur mbi tezgë: “Çfarë, pra, do të thotë të jesh një xhuxh?” Ajo u fut e shoqëruar nga 2 gra, të cilat kishin masa normale, por dukeshin si gjigante dashamirëse pranë saj. Duke buzëqeshur në dyqanin e femrave, ata dukeshin se po hiqnin dorë nga deformimi dhe po e siguronin atë se do ta përkrahnin. Ajo përballoi takimin me grindavecin por shprehja shfajësuese e pazakontë në pamjen e deformuar. Ajo kishte nevojë për dashëmirësi dhe mezi po duronte.
Kur thirrën shitësen, që buzëqeshte, i kërkuan këpucë për “këtë zonjë” dhe vajza e mbante stendën përballë vetes, shkurtabiqi nxorri këmbën jashtë me vrull, që dukej se pretendonte për vëmendjen tonë.
Shikoje këtë! Shikoje këtë! Ajo dukej se na kërkonte të gjithëve mendim, teksa shtynte këmbën jashtë, si një grua e mirërritur. Ishte e djallëzuar, ishte aristokrate. Sjellja e saj ndryshoi teksa ajo po vështronte ashtu e ngritur në këmbë. Dukej e vërtetë dhe e kënaqur. Sjellja e saj u bë më e sigurt.
Ajo solli këpucë pas këpuce; provoi palë pas pale. U ngrit dhe bëri një piruetë para një xhami, që reflektonte këmbët vetëm kur vishte këpucë të verdha, këpucë me lëkurë hardhuceje.
Ajo ngriti paksa fundin dhe tregoi këmbët e vockla. Po mendonte se, pas së gjithash, këmbët janë gjëja më e rëndësishme për njeriun; gratë, tha me vete, i kanë dashuruar vetëm kur i kanë parë këpucët dhe këmbët. Duke mos parë gjë tjetër, veç ëkmbës, ajo po imagjinonte mbase pjesën tjetër të trupit të kombinuar me ato këmbë të bukura.
Ishte veshur pothuaj me rrecka, por ishte gati të paguante shtrenjtë për këpucët.
Ky ishte i vetmi rast, kur po frikësohej ngaqë po e shihnin, por kërkoi vëmendje pozitive, ishte e gatshme të përdorte ndonjë mekanizëm për të zgjatur sa më shumë kohën për të zgjedhur dhe për t’u përgatitur. Ajo dukej sikur thoshte “shikoje këpucën time” teksa bëri një hap dhe më pas edhe një hap tjetër drejt. Shitësja me humor të mirë dukej lajkatuese deri diku, por papritur fytyra e saj u ndriçua nga ekstazia. Por, mbi të gjitha, viganet, ashtu mirë- dashëse siç dukeshin, kishin edhe ato problemet e tyre; ajo duhej të ishte e përgatitur; ajo duhej të vendoste se çfarë të zgjidhte. Si gjatësi, i kishte zgjedhur me numrin e duhur dhe teksa ecte midis kujdestareve, ekstazia po venitej, vetëdija iu kthye, zemërimi po ashtu, edhe apologjia e vjetër dhe me kalimin e kohës ajo arriti në rrugë përsëri, por tashmë ishte shndërruar në një shkurtabiqe.
I kishte ndryshuar gjendja shpirtërore dhe humori; i kishte bërë thirrje ekzistencës së atmosferës, teksa po e ndiqnim në rrugë. Dukej sikur kishte një xhungë në kurriz, si me bërryl, e deformuar. Dy burra me mjekër, vëllezër në dukje, po mbanin njëri-tjetrin duke u mbajtur mbi kokën e një djaloshi të vogël që ecte mes tyre dhe më pas marshuan poshtë rrugës.
Ishin të palëkundur, por të ndruajtur prej verbërisë, që dukej se po shtonte avitjen e terrorit dhe pashmangshmërinë e fatit që i kishte kapluar.
Teksa po kalonin, duke ecur vetëm drejt, vargani i shkurtër dukej se po ndahej më dysh – më pas erdhi momenti i heshtjes, i gjëmës. Në të vërtetë, shkurtabiqja kishte nisur një kërcim grotesk çalë-çalë që po e ndiqnin të gjithë në rrugë: zonja e fortë dukej sikur kishte lëkurë foke; djaloshi debil po thithte majën e shkopit të tij; plaku po rrinte galiç dhe papritmas erdhi në vete nga absurditeti i spektaklit njerëzor, që ishte ulur ta shiht e– të gjithë u bashkuan për të shijuar kërcimin e shkurtabiqes.
Këtu, mbi dhomat e vogla të shtëpive antike midis Holbornit dhe Sohos, ku njerëzit kanë emra të dyshimtë dhe kanë profesione të habitshme, janë njerëz të pagdhendur. Ata banojnë aty dhe duket sikur zonjat me xhaketë lëkure foke duhet ta jetojnë jetën me tolerancë, ta kalojnë kohën me burrat e pagdhendur që luajnë fizarmonikë; jeta që është kaq fantastike e nuk mund të jetë kaq tragjike. Ata nuk na durojnë dot, ne mendojmë për prosperitetin; kur, papritmas, duke u kthyer nga cepi, u afruam tek një hebre me mjekër, i egër në pamje, i ndezur prej
makutërisë së tij; kaloi më pas një plakë me kurriz të dalë, e braktisur, që ecte pranë ndërtesës publike veshur me një mantel, si ato që vendosin mbi trupin e ngordhur të ndonjë kali a gomari.
Në vështrime të tilla forca e shpinës dukej si e montuar artificialisht; një shkrepje e papritur vringëllonte në sytë tanë; një pyetje ngrihet, kur nuk merr kurrë përgjigje. Shpesh këto dëshira të braktisurve shtrihen mbi një gur të flakur nga teatrot antikë, brenda organeve si cilindër, pothuajse kur nata afrohet, brenda prekjes së pelerinës me temina dhe këmbëve të ndritshme të darkuesve dhe kërcimtarëve. Ata shtrihen afër dritareve të dyqaneve ku tregtia i ofron botës së plakës së shtrirë nëpër shkallare, të verbërve, shkurtabiqëve që ecin çalë-çalë divane që mbrohen nga qafa e praruar e mjellmave krenare; tryezat në brendësi me shporta shumëngjyrëshe; bufe me ngjyrë gri të mermertë, që mbajnë peshën
e kokës së derrit të egër; dhe qilima aq të butë, saqë boja e karafilit pothuaj venitet nën detin e zbehtë ngjyrë të blertë.
Duke ecur, duke hedhur shikime të shpejta, çdo gjë duket si aksidentale, por në mënyrë të mbinatyrshme si e spërkatur me bukuri.
Pa ndonjë synim për blerje, syri është sportiv dhe mjaft fisnik; ai krijon; zbukuron; zmadhon. Duke qëndruar jashtë në rrugë, njeriu mund të grumbullojë të gjitha ndarjet në në shtëpi të imagjinuar dhe arrin t’i furnizojë ato me mobilje, me divanë, tryeza, tapete. Ky tapet përshtatet më së miri me korridorin.
Vazoja prej alabastri do të vendoset mbi tryezën e gdhendur pranë dritares. Festimet tona do të reflektohen mbi atë pasqyrë të rrumbullakët.
Pasi ka ndërtuar dhe mobiluar shtëpinë, njeriu është më i lumtur nën detyrimin për ta zotëruar atë, për të qenë pronar i saj. Le ta kënaqim veten me
bizhuteri antike, mes kutive plot unaza dhe me varëse të shtrenjta. Le t’i zgjedhim perlat, për shembull, dhe më pas të imagjinojmë se si t’i vendosim ato, se si mund të na ndryshojë jeta tërësisht. Kjo ndodh zakonisht nga ora 2-3 e mëngjesit; llampat ende ndriçojnë nëpër rrugët e Mayfairit. Vetëm makinat e vogla ndodhen jashtë në këtë orë dhe njeriu ka ndjesinë e një boshllëku, e të qënit pa ajër, e një gëzimi të izoluar. Ka pak drita në dhomat e gjumit të të barabartëve, të zonjave të moshuara etj. Një mace kacavirret përgjatë murit të kopshtit. Zhurma e të bërit dashuri vjen si një fërshëllimë e lehtë, ka joshje në cepat e errët të dhomave të gjumit prapa perdeve të trasha ngjyrë të blertë.
Duke shëtitur mbi taracë, aty ku dielli bën banjë, kryeministri i moshuar rrëfen historinë e vërtetë të krizave të mëdha.
Ne dukemi se po kalërojmë në majë të direkut më të lartë anijes më të gjatë; por në të njëjtën kohë ne dimë që asgjë nuk ka më rëndësi; dashuria nuk shfaqet, as arritjet e mëdha të deritanishme; kështu që ne argëtohemi me momentin dhe mburremi me tiparet tona aq butësisht, saqë qëndrojmë në ballkon duke vështruar dritë-hijet e maces që kacavirret përgjatë murit të kopshtit të princesësh Mari.
Çfarë ishte gjëja më absurde këtu? Është një mbrëmje dimri; jemi duke ecur rrugës për të blerë një laps. Ndodhemi në Strand. Po si, atëherë, ndodhemi në ballkon, me perlat nëpër duar tani në qershor? Çfarë do të ishte më absurde? Po, është marrëzia natyrore, jo e jona. Kur ajo e kishte bërë gati kryeveprën, për krijimin e njeriut, ajo do ketë menduar patjetër vetëm për një gjë. Ka kthyer kokën, ka vështruar mbi shpatullat e saj, në secilën prej tyre po shkrinte instinktet dhe dëshirat që janë në konflikt me qenien e saj, kështu që janë të vijëzuara, të larmishme, të gjitha një përzierje; ngjyrat janë në një linjë.
Është e vërtetë që ndodhem këtu apo jo?
Po më ndodh diçka e ndryshueshme dhe përhumbëse që frenohet nga dëshirat dhe e bën të pakalueshme atë që na nevojitet. Rrethanat na imponojnë harmoninë; për hir të komoditetit, njeriu duhet të jetë një tërësi e plotë.
Një qytetar kur hapet dera e tij në mbrëmje mund të rastisë të jetë një bankier, një lojtar golfi, një bashkëshort, një baba; jo një endacak që bredh nëpër shkretëtirë, një njeri msitik që sheh yjet, një njeri i shthurur në lagjet e varfra të San Franciskos, një ushtar që udhëheq një revolucion, një njeri i flakur nga shoqëria që ulëret me skepticizëm dhe jeton i vetmuar.
Kur ai hap derën, duhet të kalojë gishtat e tij përmes flokëve dhe të vendosë çadrën në vend, si gjithë të tjerët. Këtu ndodhen dyqanet e dorës së dytë. Këtu gjejmë vendin e ankorimit të këtyre ndenjëseve të zakonshme; këtu ekuilibrojmë veten pas shkëlqimit dhe trishtimit që na shkaktoi rruga.


Tags: , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: