La tregua

by

Primo Levi

Hurbinek era un nulla, un figlio della morte, un figlio di Auschwitz. Dimostrava tre anni circa, nessuno sapeva niente di lui, non sapeva parlare e non aveva nome: quel curioso nome, Hurbinek, gli era stato assegnato da noi, forse da una delle donne, che aveva interpretato con quelle sillabe una delle voci inarticolate che il piccolo ogni tanto emetteva. Era paralizzato dalle reni in giù, ed aveva le gambe atrofiche, sottili come stecchi; ma i suoi occhi, persi nel viso triangolare e smunto, saettavano terribilmente vivi, pieni di richiesta, di asserzione, della volontà di scatenarsi, di rompere la tomba del mutismo.

La parola che gli mancava, che nessuno si era curato di insegnargli, il bisogno della parola, premeva nel suo sguardo con urgenza esplosiva: era uno sguardo selvaggio e umano ad un tempo, anzi maturo e giudice, che nessuno fra noi sapeva sostenere, tanto era carico di forza e di pena.

Nessuno, salvo Henek: era il mio vicino di letto, un robusto e florido ragazzo ungherese di quindici anni. Henek passava accanto alla cuccia di Hurbinek metà delle sue giornate. Era materno più che paterno: è assai probabile che, se quella nostra precaria convivenza si fosse protratta al di là di un mese, da Henek Hurbinek avrebbe imparato a parlare; certo meglio che dalle ragazze polacche, troppo tenere e troppo vane, che lo ubriacavano di carezze e di baci, ma sfuggivano la sua intimità.

Henek invece, tranquillo e testardo, sedeva accanto alla piccola sfinge, immune alla potenza triste che ne emanava; gli portava da mangiare, gli rassettava le coperte, lo ripuliva con mani abili, prive di ripugnanza; e gli parlava, naturalmente in ungherese, con voce lenta e paziente.

Dopo una settimana, Henek annunciò con serietà, ma senza ombra di presunzione, che Hurbinek «diceva una parola». Quale parola? Non sapeva, una parola difficile, non ungherese: qualcosa come «mass-klo», «matisklo». Nella notte tendemmo l’orecchio: era vero, dall’angolo di Hurbinek veniva ogni tanto un suono, una parola. Non sempre esattamente la stessa, per verità, ma era certamente una parola articolata; o meglio, parole articolate leggermente diverse, variazioni sperimentali attorno a un tema, a una radice, forse a un nome.

Hurbinek continuò finché ebbe vita nei suoi esperimenti ostinati. Nei giorni seguenti, tutti lo ascoltavamo in silenzio, ansiosi di capire, e c’erano fra noi parlatori di tutte le lingue d’Europa: ma la parola di Hurbinek rimase segreta.

Hurbinek, che aveva tre anni e forse era nato in Auschwitz e non aveva mai visto un albero; Hurbinek, che aveva combattuto come un uomo, fino all’ultimo respiro, per conquistarsi l’entrata nel mondo degli uomini, da cui una potenza bestiale lo aveva bandito; Hurbinek, il senza-nome, il cui minuscolo avambraccio era pure stato segnato col tatuaggio di Auschwitz; Hurbinek morì ai primi giorni del marzo 1945, libero ma non redento. Nulla resta di lui: egli testimonia attraverso queste mie parole.

 

Advertisements

7 Responses to “La tregua”

  1. un Says:

    Sa do te kisha dashur te ishte ne shqip ! Une e kam lexuar ne frengjisht por kushedi, mbase duhet dhene mundesia te lexohet dhe ne shqip.

    Ca pjese te shkurtra, perkthyer nga frengjishtja :

    “Hurbineku nuk ishte asgje, ishte nje femije i vdekjes, nje femije i Auschwitzit. Nuk dukej me shume se tre vjeç, askush nuk dinte asgje per te, ai nuk dinte te fliste dhe s’kishte emer : ky emer i çuditshem Hurbinek i vinte prej nesh, mbase nga ndonjera prej grave qe e kishte kuptuar keshtu tingullin e palidhur qe femija leshonte nganjehere. Ishte i paralizuar qe nga veshkat dhe kembet i kishte te thara, te holla si shkarpa ; por syte e tij, te humbur ne nje fytyre trekendore dhe te zgavruar, shkrepetinin tmerresisht te gjalle, pergjerues, pohues, te mbushur me vullnet per te keputur vargonjte, per te thyer pengesat mortore te memecerise se tij. Fjala qe i mungonte, qe askush nuk ishte merakosur t’ia mesonte, nevoja e fjales i buronte nga veshtrimi me nje force shperthyese ; nje veshtrim njeheresh i eger dhe njerezor, nje veshtrim madhor qe gjykonte, qe askush prej nesh nuk arrinte ta duronte, aq shume i ngarkuar me force dhe dhimbje ishte ai.”

    “Hurbineku qe ishte tre vjeç, qe mbase ishte lindur ne Auschwitz dhe s’kishte pare kurre nje peme, Hurbineku qe kishte luftuar si nje burre deri ne frymen e fundit per te hyre ne boten e njerezve nga e cila e kishte perjashtuar nje fuqi shtazore ; Hurbineku i paemer, parakrahu kerthi i te cilit mbarte tatuazhin e Auschwitzit, Hurbineku vdiq ne ditet e para te marsit 1945, i lire por jo i shpaguar ; ai flet permes fjaleve te mia.”
    _____

    Sot eshte pervjetori i çlirimit te kampit nga Ushtria e Kuqe, 27 janar 1945.

  2. Tweets that mention La tregua « Tirana Calling -- Topsy.com Says:

    […] This post was mentioned on Twitter by Darien Levani, Tirana Calling. Tirana Calling said: La tregua: Primo Levi Hurbinek era un nulla, un figlio della morte, un figlio di Auschwitz. Dimostrava t… http://bit.ly/hOX0sV #shqip […]

  3. dana Says:

    Primo Levi ishte nje nga ata autoret qe studionim ne gjimnaz aty nga viti i trete e logjika thote qe kur te detyrojne te studiosh nje autor ai nuk them se urrehet por pothuajse. Cuditerisht e kam pasur te pamundur ta urreja Primo Levin, ndoshta sepse kam ndjere tere peshen e librave te tij qe kam lexuar.
    @ Un..shume i bukur perkthimi ne shqip
    @ TC..good choice

  4. desaparacidos Says:

    Shume e forte kjo pjesa, edhe shume e bukur. I mire goxha perkthimi Un, me pelqen. Nuk e di ne eshte perkthyer ne shqip Levi.

  5. un Says:

    “[…] Pastaj u vesha dhe dola ; në hyrje të fshatit, shtëpitë digjeshin tashmë. Por çështja ime nuk më lëshonte askund, rikthehesha dhe rikthehesha, dhe është kështu që një tjetër herë, buzë një hendeku, një vajzë e vogël rreth katër vjeçe erdhi ngadalë të më kapë dorën. U përpoqa të shmangem, por ajo më qepej pas. Përpara nesh, pushkatonim Çifutë. « Gdje mama ? » e pyeta vajzën në ukrainisht. Ajo drejtoi gishtin nga hendeku. Ia përkëdhela flokët. Qëndruam kështu për disa minuta. Më merreshin mendtë, doja të qaja. « Eja me mua, i thashë në gjermanisht, mos ki frikë, eja. » U drejtova nga hyrja e hendekut ; ajo qëndroi aty, duke më mbajtur përdore, pastaj më ndoqi nga pas. E ngrita në krah dhe ia zgjata një Waffen-SS-i : « Ji i mirë me të », i thashë unë si i marrë. Ndjeja një zemërim të çmendur, por nuk doja ta nxirrja dufin as tek vogëlushja, as tek ushtari. Ky i fundit zbriti në hendek me vogëlushen në krah dhe unë ktheva krahët përnjëherë, u fundosa në pyll. […]”

    “[…] Pranë meje, po sillnin një grup tjetër : vështrimi im hasi në atë të një vajze të re të bukur, pothuaj lakuriq por mjaft elegante, e qetë, sytë të mbushur me një trishtim të thellë. U largova. Kur u ktheva, ajo ishte ende e gjallë, gjysmë e kthyer në shpinë, një plumb i kishte dalë poshtë gjirit dhe ajo dihaste, e ngurtësuar, buzët e saj të bukura dridheshin dhe dukeshin sikur donin të nxirrnin një fjalë, më vështronte ngultas me sytë e saj të mëdhenj dhe të shushatur, mosbesues, sy prej zogu të plagosur, dhe ky vështrim u ngul në mua, më çau barkun dhe bëri të rrjedhë një lumë tallashi druri, isha një kukull e rëndomtë dhe nuk ndjeja asgjë, dhe në të njëjtën kohë doja me gjithë zemër të përkulesha dhe t’ia fshija dheun dhe djersën e përzier mbi ballë, t’ia ledhatoja faqen dhe t’i thosha të mos shqetësohej, se gjithçka do të shkonte më së miri, por në vend të kësaj i qëllova rrëmbimthi një plumb në kokë, çka tekefundit kjo ishte njëlloj, në mos për mua të paktën për atë, sepse unë, duke parë tërë këtë shpenzim njerëzor të pakuptimtë, isha pushtuar nga një zemërim i thellë, i pamasë, vazhdoja t’i qëlloja përsipër dhe koka e saj ishte çarë si një frut, atëherë krahu im u shkëput prej meje dhe u nis fare vetëm në përroskë, duke qëlluar lart e poshtë, e unë i vrapoja nga pas, duke i bërë shenjë me krahun tjetër që të më presë, por ai nuk donte, më përqeshte dhe qëllonte mbi të plagosurit nga vetja e tij, pa mua, dhe në fund, i mbushur në frymë, u ndala dhe zura të qaj. Tani, mendoja unë, mori fund, krahu im nuk do të kthehet më kurrë, por për habinë time të madhe, ai gjendej sërish aty, në vendin e vet, i kapur fortësisht pas supit, dhe Häfneri më afrohej dhe më thoshte : « Në rregull, Obersturmführer. Erdha t’ju zëvendësoj. » […]”

    ________

    Shkeputur nga “Les Bienveillantes” (Dashamireset) te Jonathan Littell, mbase sivjet ne shqip…

  6. dorinaB Says:

    Shume shume e bukur pjesa, me pelqeu shume. I lumte atij qe e vuri
    Perkthimi gjithashtu.

  7. un Says:

    Falemnderit, dana, darien, dorina (3D). Ja dhe ca fjale nga “Po sikur te ishte nje njeri” :

    « Panwitz është i madh, i thatë, bjond ; ka sytë, flokët dhe hundën në përputhje me ato që duhet t’i ketë çdo Gjerman, dhe rri ulur, i tmerrshëm, prapa një tavoline të ndërlikuar. Dhe unë, Häftlingu 174 517, jam në këmbë në zyrën e tij, që është një zyrë e vërtetë, e pastër, e rregullt, dhe më duket se do të lija një gjurmë të ndotur mbi gjithçka që do të mund të prekja.
    « Kur mbaroi së shkruari, ngriti sytë drejt meje dhe më vështroi.
    « Që prej asaj dite, kam menduar shumë herë dhe në shumë mënyra për Doktor Panwitz. Kam pyetur veten se çfarë mund të ndodhte brenda atij njeriu ; si e kalonte kohën jashtë Polimerizimit dhe ndërgjegjes indogjermanike ; dhe sidomos, kur kam qenë sërish një njeri i lirë, kam dashur ta takoj përsëri, jo për t’u hakmarrë, por për të shuar kureshtjen time ndaj shpirtit njerëzor.
    « Sepse vështrimi i tij nuk qe ai i një njeriu ndaj një njeriu tjetër ; dhe po të mund të shpjegoja natyrën e thellë të këtij vështrimi, të shkëmbyer si përmes qelqit të një akuariumi ndërmjet dy qeniesh që iu përkasin dy botëve të ndryshme, do të kisha shpjeguar kështu tërë thelbin e çmendurisë së madhe të Rajhut të Tretë.
    « Gjithçka që ne mendonim dhe thoshim për Gjermanët mori formë në atë çast. Truri që i komandonte ata sy blu dhe ato duar të mirëmbajtura thoshte qartësisht : “Kjo diçka që kam këtu përpara i përket një specieje që ka shumë rëndësi të zhduket. Por në rastin e pranishëm, më përpara është mirë që të sigurohemi mos ndoshta përmban ndonjë element të përdorueshëm.” »
    __________

    Primo Levi, “Si c’était un homme” (Po sikur të ishte një njeri) – pjesë e përkthyer nga frëngjishtja nga un.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: