Udhëheqja e së paparashikueshme.

by

Salvatore Natoli

 

Ky shkrim i shkurtër është një ripërpunim i bërë në mënyre diskrete me fjalët e mia dhe bazuar mbi konceptet bazë te Prof. Salvatore Natolit, të leksionit të mbajtur prej tij në Festivalin e Filozofisë në Modena.
S.Natoli është  një nga figurat më të rëndësishme të filozofisë  bashkohore. Vëzhgues i kujdeshem i  marrdhënieve të ndryshme që  kanë  zënë  rrënjë në  shoqerinë  e sotme ai e ka përqëndruar  filozofinë  e tij mbi kuptimin e hyjnores në  epokën e teknikës dhe mbi mundësinë  e një etike bashkohore në  gjendje të  ballafaqohet me raportin mes lumturisë  dhe virtytit,  me aspektet e trupit ( si një  organ kompleks që  mbart në  vetë vetë menyra të  ndryshme sjelljeje si fiziologjike po ashtu dhe kulturore) dhe të  hyjnores,  sipas tij të  mbivleresuar nga racionalizmi klasik.

Ashtu sic ndodhi me Baumanin dhe S.Natoli e nis hulumtimin e tij me një citim të  Senekës : “Ata që  kanë  vullnetin levizin fatin, ata që  nuk e kanë  tërhiqen zvarre prej tij”
Marrëdhënia konceptuale më e dukshme që  mund të  vihet re në  këtë  shprehje është  ajo mes asaj që  ndodh dhe mundesis që  ka njeriu për ta kapur atë që ndodh.

Behet fjale për “fatin”; për të  paprituren, të  paparishikueshmen, i cili sipas Natolit na shpreh dy   karakteristika themelore:
a) sensin e të  marrurit me vetë
b)sensin e të  përfshirit dhe i të  risjellurit.

Në  aspektin e pare gjendemi përballe ndjesis së  të  marrurit me vete , të  humbjes së një prospektive të  bazuar mbi idenë  e rregullit dhe të  së  parashikueshmes.
Ndersa ne te dytin, ne anën  tjetër, kemi sjelljen e subjektit i cili është  i goditur prej fatit, por që mundet në  të  njëjtën kohe të  shuhet prej fatkeqësis ose të  ringjallet duke marre në  dore fatin e tij.

E rastësishmja ( ajo cfare nuk është  e parashikuar prej nesh) në  këtë  rast konsiderohet si një problem ontologjik pasi ajo cfare është  “e rastësishme” mundet të  mos jetë  e tille prej faktit se nuk mund ta përceptojmë dot.

Ajo cfare ndodh rastësisht (pa asnjë shkak) e ka një shkak?
Mark Aurelio: “Ky është  cikli i përjetshem i gjerave; lart, poshtë .  Nuk ka rendesi nëse bota është  e udhëhequr prej nevojës apo prej rastësisë . Mund të  zgjedhim të  shuhemi prej fatit ose mund të  reagojme duke u bere zotëruesit e tij, pra të  marrim në  dore fatin tonë “.
Eshtë  në  këtë  cast që  fati merr formen e tij të  plotë , trajta universale e të  ndodhurit të  dickaje dhe i të  rindodhurit të  dickaje tjetër: raporti shkak/efekt.

Njeriu duhet të  marre përsipër fatin e tij – thote Natoli – të  behet Zot i asaj cfare fati i ka shtruar përpara. Shembull i përkryer i kësaj menyre të  sjellurit të  individit përpara së  panjohurës që  bëhet pronë  e tij është famëmadhi dhe i shumëpërfoluri  Miti i Edipit. Kjo histori mitologjike është  një nga gurët themeltarë të kulturës përendimore, është  djepi i botëkuptimit modern dhe perceptimit tone të  marrdhenieve njerëzore në shumëllojshmërine  e aspekteve te tija . Në një farë menyre – thëne me fjalet e Frojdit – është  në  këtë  cast që  nis lufta e përjetshme e dialektikës  së jetës.

Thënë shkurt: zotat i thotë  Laios që  yt bire do të  vrasë . Laio nga frika e largon këtë  të  fundit nga shtëpia  dhe pse, kjo sipas doktrines më pak fataliste, kishte  mundësinë ta mbante pranë vetes në menyre që të  ndryshonte rrjedhen e gjerave, duke vepruar keshtu mund të merrte në  dore atë  cfare fati i kishte ofruar. Fatkesisht nuk ndodhi dhe në  menyre të  pashmangshme u bë ajo cfare ishte parashikuar.
Ajo cfare del në  pah nga kjo histori mitologjike, me saktë një nga shume gjerat që  dalin në  pah, është  fakti se “fati” i jep njeriut, në  shumicen e rastëve, mundësi për të  zgjedhur. Në  botën e lashtë  greke “fati” nuk na paraqitet si e ardhmja por si kushtëzim i së  tashmes nëpërmjet së  shkuarës.
Ajo cfare ndodh me Edipin – thotë  Natoli – dhe ajo cfare ndodh me llojin tone,  është  një thirrje, është  një ushtim mundësish. Ndaj duhet të  behemi të  vetëdishem dhe të  ndryshojme rrjedhen e gjerave, atëherë kur eshte e mundur kuptohet, nëse duam që  dhimbja të  mos na fusi në  rrjetën e saj.  Dhimbja e asaj cfare njohim dhe jemi të  sigurtë  që  do të  ndodhe të  mbyll në  vetminë e të  qënurit ose të  jep mundesinë  e të  rilindurit të  menyra të  tjera.
Eshtë  ndjesia e të  rilindurit nga dhimbja ajo cfare  duhet të  karakterizojë cdo njeri dhe jo humbja e shpresës e cila nuk ben tjetër vec ndihmon në  plotësimin e fatit të  parashikuar në gjysmësine e tij.

Pra thamë që  ajo cfare duhet të  ndodhë, “ fati”, është  mundësi(  që  është  pjesë e pandashme e natyrës njerëzore). Të  ndodhurit e dickaje, sipas Natolit, nuk është  e udhehequr nga rastësia e nevojshme. Njeriu është  gjendur gjithmonë  përballë ndodhive të  paparashikuara. Në  dimensionin lineare të  kohes ndodhet gjithmonë  e papritura dhe e paparashikueshmja dhe kjo përbën një të vërtet të dhimbshme e të pakundërshtueshme.
E këtu futemi në  një tjetër prespektive të vlersuarit të  fatit që  ka të  bëjë me paradigmen e modernitetit sic e quan Natoli. Pra, për të kuptuar dhe për të njohur realitetin duhet të  nisemi nga e papritura e cila është  dhe ka qënë një  pjesë  e pandashme e natyres sonë. Eshtë  nga kjo vetëdije, dhe duke u nisur nga kjo e vërtetë, që  njeriu është  munduar gjithnjë të zvogëloje mundësinë  e të  ndodhurit të  dickaje duke e zëvëndësuar me një dicka tjetër ( në dukje pozitive)

Jemi të  ekspozuar vazhdimisht ndaj ndodhive që  nuk varet nga ne . Jemi gjithnjë të  vënë  përballë rreziqeve të  dryshme të shkaktuara si prej natyrës si prej njeriut( tërmete, përmbytje, etj)
Përgjigjia e këtij të fundit  ndaj këtyre rreziqeve eshtë: të  zvoglojme sa me shume rrezikun ndaj  fatkeqësive, të  mbrohemi nga rreziqet që mbart një veprim i caktuar.
Ndryshe nga cfare ndodhte në  botën e lashtë, e cila e konsideronte të mundëshmen brenda të  krijuarit, brenda qënjes. Rreziku ishte i gllaberuar prej të  qënurit duke u bere në  të  njëtën kohe mundesi. Ndryshe dhe nga botëkuptimi i skolastikëve mesjetarë të  cilet e konsideronin mundesinë  e të  ndodhurit të  dickaje si një pjesë  përberese e pandashme e një entiteti të  plotfuqishem i cili bente të mundur qe dicka të ndodhte ose jo .

“E mundshmja nuk ndodhet brenda realitetit por është  realiteti i krijuar prej një mundesie në mes qindra e mijra mundësive të tjera”

Sic thame me sipër shoqeria e sotme, njeriu i sotëm, është  i qeverisur prej paradigmes së  modernitetit, ndryshe nga cdodhte në  botën e lashtë .
Për të  kuptuar realitetin duhet të  nisemi prej së  papritures thotë  Natoli. Duhet të  nisemi prej asaj cfare kemi përjashtuar të  ndodhë, me pas të  minimizojme atë  që  kemi përjashtuar, të  kuptojme natyren, të  ndertojme rregullin.
Njeriu në këtë  menyre e  vlereson realitetin mbi bazen e mundesive të  pafundta që ka për të  vepruar. Pra botëkuptimi modern i “fatit”,  botëkuptim gjysëm skolastik, e shndërron të konceptuarit  e  realitetit në  një pafundesi mundesish. Eshtë kjo menyra ne baze të së cilës njeriu është  rritur dhe ka  zhvilluar senset e tij përgjatë procesit të njohjes dhe rinjohjes së realitetit: duke përmbajtur nën kufinjt e së mundshmes të  paparashikueshmen e  duke shfrytëzuar përtej cdo kufiri të  mundshmen.
Projekti i njeriu modern, i shoqerisë  moderne është  i bazuar mbi këtë  raport të  ngushtë  mes të  prodhuarit dhe të  parashikuarit, mes zvoglimit të  vazhdueshem të  së  paparashikueshmes dhe shfrytzimit të  së  mundshmes. Njeriu modern është  njeriu që  duhet të  rrezikoje që  të  rifitoje pak prej sigurisë  që  ka nevoje dhe pse në  këtë  rast rreziku behet kusht. Për tu mbrojtur, thotë  Natoli, njeriu pranon të  jetë  nën urdhërat e  rrezikut, të  së  papritures e cila behet kusht për të  rifitur pak siguri. Ne  jetojme në  të  pamunduren. Ambjenti përreth behet e pamunduara sepse njeriu është  gjithnjë në  kërkim të  sigurisë  duke e bere rrezikun si kusht mbijetese. Sa me shume rritet fitimi dhe siguria aq me tepër rritet dhe nevoja për të  rrezikuar. Jetojme në  një botë  të  qeverisur prej rrezikut – thotë  Natoli- e rreziku në  ditët tona vjen prej subjektit dhe jo nga natyra. Në  ditët tona rrezikohet për të  dalë nga pasiguria, për të  fituar siguri për të  ardhmen. Kjo është  natyra e njeriut modern, i cili fatkeqsisht gjendet gjithnjë e me tepër përballe dilemave për here e më të  medha.

Tags: , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: