David Foster Wallace

by

Pastaj, nga te fillosh? Se ne fund te fundit është David Foster Wallace. Dmth, autori për të cilin më merr më shumë malli. Shkrimtari që më shumë se kushdo tjetër ka ndryshuar letërsinë moderne. Thonë : është shkrimtar i mirë. Kush e thotë nuk ka kuptuar akoma. Bota është plot e përplot me shkrimtarë të mirë, s’është aty çështja. Kadare është shkrimtar i mirë, London është shkrimtar i mirë, Dan Brown është shkrimtar i mirë, Stefen King, Balzac. Bota është plot e përplot me shkrimtarë te mirë, por pak janë gjenial. E janë vetëm ata që e marrin Letërsinë në piken A edhe e çojnë deri te pika B. S’ka shumë të tillë, në gjithë historinë e letërsisë numërohen me gishtat e këmbëve. Homer, Cervantes, Dostoievski, Calvino, Vonnegut ndoshta, Salinger, Proust, e padyshime Wallace. Ka shumë Sanço Panço por pak Don Kishota

Kohët e fundit, shumë vijnë nga Amerika. Tani, mund të themi ça të duam, por na pëlqen apo jo, janë gjithmonë para. Evropa ka arritur të japi vetëm pak trishtim. Franceze të ndryshëm, si binjaket Kamy-Sartre-Houellebecq, Saramago, italian të ngadaltë. Ajo qe kane e përbashkët është fakti që kur shkruajnë shikojnë vetëm mbrapa. Libra të  mrekullueshëm, dakord. Udhëtime buzë Senës, dakord. Histori të brendshme, dakord. Por gjithmonë duke i shkelur syrin Balzac-ut a ndonjë rusi tjetër.

Në States muhabeti ndryshon. Lëviz letërsia e re, na pëlqen apo s’na pëlqen. Do në nivel tregtar me danbrownizmat e ndryshme, do në nivel “kulturor” ( ha ha ) . Salinger, Vonnegut, de Lillo, psiqiku Palahniuk, Bret Easton Ellis, Wallace. Në fakt besoj se pyetja që ndjek e gjithë letërsia botërore e 50 viteve të fundit mund të përmblidhet kështu : Holden Caulfield nuk është me fëmije, është rritur, me shpjegoni se çfarë po i ndodh?

Palahniuk flet për këtë sepse  ka arritur të shkruaje një libër (Fight club) që përfaqëson një brez. Personazhi është i njëjti që lëviz në American Psycho vetëm se kësaj here ka marrë vendimin e gabuar në një mënyrë tjetër, e megjithatë janë një pike uji. Defekti që kane të dy është që të tregojnë se çfarë po bën Holden këto dite, por askush nuk arrin ta shpjegojë. Dhe këtu ndërhyn Wallace. Wallace e di se pse po ndodh ajo që ndodh. Wallace jo vetëm që tregon, por bën atë qe askush tjetër nuk di të bëjë : ta shpjegon. Wallace zbret vërtet deri në fund të personazhit, i gërryen stomakun dhe nxjerr gjithçka në hijen e dritës. Ndaj edhe është unik, ndaj edhe para dy vitesh kemi humbur busullën e vetme që arrinte të na shpjegonte. Ndaj edhe është ai për të cilin më merr malli më shumë.

Tags: , ,

20 Responses to “David Foster Wallace”

  1. albus Says:

    Te quash David Foster Wallace gjenial do te thote te mos ja kesh idene letersise.

  2. iR Says:

    Dy peshq te rinj, notojne ne det. Ne nje pike, takojne nje peshk plak, qe noton ne drejtim te kundert me ta, i pershendet dhe i thote:
    “C’kemi cuna, si esht uji?”
    Dy peshqit e rinj, notojne edhe pak, pastaj njeri sheh tjetrin e i thote:
    “C’fare dreqin eshte uji?”
    D.F.W.
    http://www.nazioneindiana.com/2008/10/08/kenyon-college-and-me/

  3. alfred.b Says:

    Nuk e kam lexuar Wallace por kam besim tek Levanski. Mendoj se nje dite do e gjej kohen te lexoj ndonje gje.
    Sjam dakort qe ne USA leviz letersia e re por mendoj se atje ka prej atyre qe bejne letersi te re, ashtu sic ka ne cdo cep te botes qe behet letersi e re.
    Sjam dakort as qe Kadare eshte shkrimtar i mire. Per mua eshte nje kronist qe ka zbuluar shkrimin me vone se te tjeret.

  4. ehe... Says:

    @ albus,

    Edhe te thuash ate qe thate ju, do te thote te mos ia kesh idene bisedes.

    OK, ai zoteriu nuk eshte gjeni, as gjenial, as xhind dhe as i gjindshem. Atehere çfare eshte ? Sepse diçka do te jete ai. Atehere, nese e keni lexuar, si ju eshte dukur ai ? I thjeshte, i perbere, i lehte, i veshtire, apo te tera se bashku ? Shkurt, çfare dreqin eshte per ju DFW.

    Problemi i ketij tipit qe ka vrare veten eshte palexueshmeria e tij. Eshte shkrimtar i palexueshem. E kam fjalen per trurin e ndonje lexuesi te mjere si puna ime dhe e juaja bashke, me ç’po shoh. Ka shume mundesi qe ju te keni nje bindje te hekurt se shkrimtari LIND nje dite te bukur vjeshte, duke ecur ne trotuarin e bukur te Jordan Misjes, dhe paf ! frymezimi erdhi nga qielli, Zoti e zgjodhi me gisht ATE, te paarritshmin, shkrimtarin.

    Mirepo, pa dashur t’ju lendoj ndjenjat e brishta, shkrimtari i lindur eshte nje shkrimtar, me falni per shprehjen, nje shkrimtar leshi. Dhe kjo eshte arsyeja qe DFW mund te duket gjithçka por vetem jo shkrimtar leshi. Sepse ai eshte nje shkrimtar i BERE. Po te lexoni libra te tij, do ta vini re menjehere se ai eshte nje furrnalte letersie, siç e quaj une dike qe gelon nga referencat letrare. Me fjale te tjera, ne shkrimet e DFW eshte e tere letersia, referencat (asnjehere te shprehura hapur) letrare fluturojne gjithandej. Qe te kontrastosh diku, siç e dini dhe ju besoj, duhet plotesuar nje kusht i detyrueshem : duhet te kete nje sfond. Pa nje sfond, ju nuk bini ne sy, nuk ekzistoni. Dhe ky sfond, per nje shkrimtar, eshte e tere letersia e botes e bluar ne mullirin individual te pervojes vetjake.

    Pse eshte bere shkrimtar gjenial DFW dhe jo Adriatik Kallulli qe i ka nxjerre tymin e zi letersise sovjetike ? Po sepse mulliri kallullian bluante trashe, kurse ai defewian bluante holle. Plus asaj, ne mullirin kallullian shkonte grure i korrur me autokombajna kooperative ndersa tek mulliri defewian shkonte grure i qemtuar hollesisht nga duar te vogla mbledhesish kallezash. Keta mbledhesa, ne rastin tone, jane te gjithe ata shkrimtare te medhenj qe kane vene ca tulla ne ngrehinen e letersise. Po te doni, mund te perdorni dhe metaforen e gurskalitesit, ose te argjendarit.

    Shkurt, se e zgjata shume, nje veper gjeniale dallohet nga nje veper e zakonshme per nga dy gjera : e para, ajo eshte nje distilim i mirefillte i letersise boterore deri ne ate pike (distilim ky qofte dhe i padukshem), dhe e dyta, ajo nuk ben asnjehere, ne asnje kohe dhe vend, leshime ndaj genjeshtres, ndaj llustres, ndaj gjithçkaje te papaster. Jo me kot perdora fjalen distilim : diçka e paster, puro, e kthjellte, pa mbeturina.

    Pastaj, po te doni ju, mund ta zgjeroni kete histori duke futur ketu dhe rrethanat historiko-shoqerore, kufizimet ideore, por keto mund t’i gjeni me mire ne veprat e shqyera te Kallullit, Brahimit, Leres, Culit, e kopese qe vjen me pas.

    Shendet.

  5. el faraone Says:

    @ ehe
    ..hajde nesër!

  6. albus Says:

    @ ehe

    Une e kam lexuar shume mire Wallace ashtu sic kam lexuar te gjithe shkrimtaret e tjere qe ti permend. Por inovacion nuk do te thote patjeter madheshti. Wallace ndoshta beri dicka qe askush tjeter nuk e kish bere (dyshoj per kete) por kjo nuk e ben nje shkrimtar te madh, madje as nje shkrimtar te mire. Gjeja me e mire qe Wallace beri ne jete eshte qe vrau veten, sepse ne bote ekziston nje tendence e cuditshme qe ndonje shkrimtar apo artist qe ka bere ndonje gje dhe papritur vret veten ne moshe te re (edhe Wallace moshe e re mund te quhet megjithese 46 vjec) i ngrihet nje si lloj kulti, sikur te ishte vertet ndonje gjeni.

  7. ehe... Says:

    @ albus,

    Une nuk kam permendur asnje shkrimtar tjeter, zoteri. Perveç DFW. Dhe ca te tjereve shqiptare shume me pak te rendesishem. Per cilet shkrimtare e keni fjalen, ke keni lexuar keshtu, a mund te na i thoni emrat ?

    E dyta, kam nje te mire se diturite e mia i stivos mire dhe dal me mendime te qarta, pastaj mundohem t’i argumentoj.

    Psh, mendimi im eshte ky : nje njeri qe perdhunon gjuhen, per mua eshte gjeni. Psh, Gjergj Fishta eshte nje gjeni shqiptar. Ne France, gjeni eshte Rabelais, edhe pse 400 e ca vjet me pare. Eshte Proust, psh, nje gjeni. Keta jane per mua, per ty mbase s’vlejne fare, ç’rendesi ka. Une shtroj mendimin tim, e mbroj. Ju shtroni tuajin, e mbroni. Por ju terhoqa vemendjen se ju kishit hedhur thjesht nje ide (mohuese) dhe s’kishit marre mundimin ta argumentoni. Prandaj dhe thashe qe ju s’ia keni idene bisedes. Por shoh me kenaqesi qe keni filluar t’ia keni. Gje e mire kjo. Ju pershendes.

  8. pse sterio? Says:

    ehe… modest si gjithmone.

    albus pa na trego njehere ke autor ke lexuar, por une dhe ehe-ja presim edhe nga nje ese te shkurter per secilin autor. 😀

    ehe… jemi shoke eh?

  9. ehe... Says:

    Modestia eshte arma mbrojtese e koketulave. Duan te duken modest ngaqe s’dine asgje. Fjalepaket, ne pergjithesi jane kriminele : ose serial-killer, ose vetevrases.

    Shoke s’kam asnje, megjithese flas shume. Iu flas shume varreve. Naten. Nuk kam televizor ne dhome.

  10. albus Says:

    @ ehe

    Kam pershtypjen se nuk i rilexon shkrimet e tua pasi i ke perfunduar sepse ke permendur minimumi 10 shkrimtare pervec Wallace.

    Nje shkrimtar qe perdhunon gjuhen ti e quan gjeni. Rabele po, e ka bere, kohe tjeter ajo, 400 vjet me pare, ashtu si Servantes, ashtu si Shekspir. Jo Prust, Celine po.

    Marrim nje shkrimtar tjeter: Tolstoj. E kam lexuar ne origjinal sepse e njoh mire rusishten. Gjithe bota e vlereson nje gjeni letrar, ndoshta prozatori me i madh, megjithese personalisht nuk e kam qejf. Marrim dhe nje shkrimtar tjeter rus: Gogol. Gogoli ishte nje gjeni letrar. Pushkini krijoi rusishten moderne, Gogoli e beri te jashtezakonshme. Te lexosh fryme te vdekura ne rusisht eshte nje mrekulli. Ndersa Tolstoji nuk i beri asgje gjuhes ruse, ose me mire asgje qe te krahasohet me Pushkinin dhe Gogolin, sigurisht qe dhe Tolstoji shtoi dicka, kishte stilin e tij, por asgje revolucionare, jo. Askush sot nuk mund te thote se Gogol eshte me i madh se Tolstoji, megjithese sipas argumentit tend Gogoli duhet te ishte me i madh se Tolstoji. Nuk eshte vetem stili apo vetem gjuha qe e ben nje shkrimtar te madh. Shekspir pa thellesine e mendimeve te tij nuk do te ishte ky qe eshte. Prandaj une them se te quash gjeni Wallace eshte e pavlere.

  11. ehe... Says:

    Shume bukur, tani me pelqen. Te pakten e mora vesh argumentin tuaj. Sepse edhe me vetem nje fjali si ne krye te postimeve, sikur nuk shkonte, apo jo ?

    Ne lidhje me Celine, e di. Ashtu eshte. Por duke qene se ka qene nje kryemaskara, i ndyre, nje tip me vese te poshtra, kam gjithnje frike t’ia ve emrin gjeni.

    Ndersa Proust, per mua. Vepra e Proustit eshte monumentale, gjuha frenge ne te eshte gjuhe me vete. Megjithate, nuk e ka perdhunuar gjuhen por e ka ngritur ate ne art. Nje fjali e Proustit eshte nje skalitje, kurse nje fjali e Celine eshte turbulluese… Nejse.

    Ndersa per Gogolin, nuk e di pse, nuk me ka terhequr asnjehere. Do kisha permendur me teper Dostojevskin. Ose dhe Turgenievin. Gjithsesi, çeshtje shijesh. Shendet.

    ps : e megjithate, ne postimin tim te pare nuk kam permendur asnje shkrimtar te huaj perveç DFW. Habitem qe ngulmoni per te dyten here, postimi im eshte aty. Jam kureshtar te me citoni fjale per fjale, ku jane emrat e permendur ?

  12. albus Says:

    Salinger, Vonnegut, de Lillo, psiqiku Palahniuk, Bret Easton Ellis, Wallace

  13. John Gray Says:

    Jonathan Franzen, Tom Wolfe, DFW, Thomas Pynchon
    U.S.A vs Europe, kush eshte me lart sipas jush?
    Good Night and Good Luck!

  14. ehe... Says:

    Oh, ka nje keqkuptim : une nuk jam Darien Levani, shkruesi i tekstit. Jam thjesht nje kalimtar i gjore, humbur ne rrjeten e pameshirshme internetore. Gjeta nje qoshe dhe u ula te pushoj pak. Por nuk do te rri gjate, duhet vazhduar me tej.

    Pershendetje, kalofshi mire.

  15. albus Says:

    @ ehe

    Mendova se ishit autori duke pare se sa me zjarr po e mbronit.

  16. loer kume Says:

    sigurisht europa… europa eshte me lart. te pakten per ne europianet. sepse ajo c ka duam eshte ajo c ka jemi.
    dimensionet ne rrafshin human qe i impozojne heronjve autoret europiane, jane nje maje e paarritshme nga shumica e autoreve amerikane. pastaj amerikanet pergjithesisht kane dhe nje problem tjeter, amerikanizmin. kontur, thelb, nentekst, tekst, ku me shum e e ku me pak, do dale ne pah amerikanizmi. qofte dhe ne formen e antiamerikanizmit.
    autoret amerikane kane nje ftohtesi ne tekst, nje shkelqim, qe eshte i duhur per reklamat. ata ecin shpejt, infon ta japin llokum, dhe luajne pergjithesisht me ngjarjet, ndryshe nga auroret europiane qe luajen me gjendjet. perfshi ketu dhe hemingwayn, te cilin e kam te preferuar, ka po te njejten sjellje me te shkruarit. edhe pse ai eshte nje sinteze euopianizimi dhe amerikanizimi, duke qene se eshte formuar si shkrimtar ne france e spanje.
    eshte jeta amerikane e tille qe te ofron kete menyre te shkruari. shihni kinemane. c ndryshim ka europa me ameriken?
    mbase dhe luksi i kinema letersise amerikane nuk eshte me i paket ne cilesi nga dimensionet e kinema letersise europiane, por mua me terheq e ndihem me brenda me kete te dyten.

  17. John Gray Says:

    ok, mendoj se ka qene gjithmone {dhe jo vetem per letersine} U.S.A vs EU!
    Mua me duket sikur amerikanet jane me pak te shtjelluar se europianet dhe se te gjithe ne jemi me te lidhur jo vetem ne menyre gjeografike me europen por, edhe sepse nuk i kemi analizuar mir amerikanet! Ok, po thuhet se perdorin nje dimension qe vetem ata e kane, ashtu sic kane psh, dimensionin e hapesires meqe ne U.S.A ekziston nje lloj “hapsire” qe ne EU nuk e gjen! Nuk po them vetem per hapsiren territoriale ë!
    Thomas Chandler Haliburton, John Grisham, John Fante, Ralph Waldo Emerson, Don DeLillo, Emily Dickinson, Truman Capote, Woody Allen, Isaac Asimov, John Updike, John Steinbeck, Jerome David Salinger, Ezra Pound, Chuck Palahniuk, Thomas Pynchon, Chaim Potok, Nathaniel Hawthorne etj! A ka ndonje qe ka lexuar ndonje liber te ketyre autoreve?

  18. desaparacidos Says:

    Wallace ndoshta beri dicka qe askush tjeter nuk e kish bere (dyshoj per kete) por kjo nuk e ben nje shkrimtar te madh, madje as nje shkrimtar te mire. Gjeja me e mire qe Wallace beri ne jete eshte qe vrau veten, sepse ne bote ekziston nje tendence e cuditshme qe ndonje shkrimtar apo artist qe ka bere ndonje gje dhe papritur vret veten ne moshe te re (edhe Wallace moshe e re mund te quhet megjithese 46 vjec) i ngrihet nje si lloj kulti, sikur te ishte vertet ndonje gjeni.

    E thua vete Albus. Nuk e ben as shkrimtar te mire e as te keq, sepse shkon pertej ketyre cilesive. Valle ndokush sot pyet veten ” Po Homer a ishte shkrimtar i mire a i keq?” Jo, sepse s’ka me rendesi pas nje fare pike.

    Sa per vetevrasjen, edhe une kam dyshuar shpesh here se mos ishte edhe ky rasti i Wallace, pra se mos vetvrasje i ka dhene ate hirin hyjnor. Por personalisht une besoj se jo. Wallace ber ate qe bere pra se te vriste vete, e kishte arritur majen qe me Infinite Jest ashtu si London para nje shekulli. Keshtu qe sipas meje dy gjerat jane te ndara.

    John Gray Dice:
    17/09/2010 alle 17:54

    Jonathan Franzen, Tom Wolfe, DFW, Thomas Pynchon
    U.S.A vs Europe, kush eshte me lart sipas jush?
    Good Night and Good Luck!

    Besoj Gray, ne kundershtim me mikun Kume, qe letersia amerikane eshte shume, shume me para. Une mendoj qe letersia evropiane prej shume vitesh ose ka ndaluar ne vend, ose ri-shkruan gjera te kaluar. Shiko Houellebecq qe ri-shkruan Camus apo Eco qe ri-shkruan veten e tij. Nuk e di se cilet shkrimtar evropian do kujtohen ne keto 30-40 vitet e fundit.

    S’jam dakord me Loerin as kur thote qe amerikanet jane “llokum” Natyrisht ka edhe te tille, nga Grisham te King ( ndoshta ) te Brown etj etj, por keto jane vetem perjashtime. Keta nuk jane shkrimtare, keta jane “televizor ne leter”.

    Thomas Chandler Haliburton, John Grisham, John Fante, Ralph Waldo Emerson, Don DeLillo, Emily Dickinson, Truman Capote, Woody Allen, Isaac Asimov, John Updike, John Steinbeck, Jerome David Salinger, Ezra Pound, Chuck Palahniuk, Thomas Pynchon, Chaim Potok, Nathaniel Hawthorne etj! A ka ndonje qe ka lexuar ndonje liber te ketyre autoreve?

    John Gray, i kam lexuar shumicen e ketyre per te cilet flet. E ngelem qe U.S.A >>>>> Europe.

    Pa u futur fare, meqe s’po futemi, te problemi i shperndarjes edhe i perkthimit. Amerikanet jane edhe nje makine e tmerrshme lufte ( ooops!) kur behet fjale per te perkthyer e per te shperndare autoret e tyre. Ne Evrope kjo mungon.

    pse sterio, ehe, alus, loer kum, john gray…jemi shoke eh?

  19. loer kume Says:

    kingu nuk eshte llokum. kush e quan kingun llokum nuk merr vesh nga letersia.
    ne cfare vepre eco ka rishkruar veten meqe econ e njoh pakez.
    ne c fare vepre houellebecq rishkruan veten meqe kete e njoh pakez.
    qe te kesh nje tip, kjo s dmth q epo perserit veten. ne rast te kundert, mos valle vonnegutt nuk perserit veten?

    amerika eshte ne me te shumten e rasteve, easy go dhe komerciale, ne letersi, muzike, poezi, kinema, eshte radioaktive, teknologjike, pakshpirterore, dhe vetem sepse ka cinizem dhe ironi,s dmth qe mund tja hedhe kollaj kesaj pune. e meqe amerika ka publicitet te mire e shperndarje te mire, s dmth detyrimisht cilesi e mire.
    frenzen e ke lexuar? 😉

    PS. po si se permendi njeri Faulknerin more. po kur permnendni Dickinson, nuk iu takon te permenden Poe dhe Hawthorne? 😉

    Shoke? me alteregon tende more desaparecidos po njehere 😉

  20. desaparacidos Says:

    Ka nje ndryshim thelbesor Loer.

    Nga aq pak letersi qe kam lexuar une, Wallace eshte i vetmi shkrimtar i cili nuk ndez “imazhe/ngjarje” ne tru, por vetem “mendime”. Ne kete kuptim, King eshte llokum.

    Loer, he mer burre se shoke jena!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: