Patetikja te “1984” e te “I huaji”

by

Pata folur, para ca kohe, për mediokritetin e disa veprave të famshme, respektivisht, 1984 dhe I huaji. Në mungese kohe s’kam pasur kohe të sqaroj më mirë së çfarë doja të thoja, deri më sot. Shyqyr Z-tit, është e dielë dhe mund të shpall bindjet e mia.

Nëse do bënim klasifikimin e 10 librave më të rendesishem të shekullit të kaluar, besoj së çdo person që merr vesh mesatarisht nga letersia do i vinte tek kjo liste. 1984 ishte testamenti i Orwell për demokracinë perëndimore, e cila po e zhgenjente po aq shumë sa Animal Farm ( shkruhet Animal Farm, lexohet URSS ). Ferma ishte një kronike besnike e historisë së Rusises, nga kthimi i Lenin në Rusi deri në emërimim e Stalin si sekretar i përgjithshëm. Orwell, që kishte ndjekur më interes e më besim revolucionin e kuq përkthen 20 vjet histori në 200 faqe liber. Rezultati është mahnites, tamam sepse është i bazuar në realitet. Ka ekuilibër, ka luftë, ka histori, ka zhgënjim. Rreshtat e fundit ( Të gjitha kafshet bla bla bla….)  janë praktikisht kushtetuta socialiste. 1984 është komplet gjë tjetër. Sipas Orwell është hapi tjeter i sistemit komunist, e deri diku ka të drejte. Por vetem deri diku, duke qënë së sistemi që përshkruan nuk është as i majte e as i djathte, as totalitar e as demokrat, dreqi ta marri, s’merret vesh së ça është. Në fillim kritikët do kërkojnë me ngulm e do gjejne afërsi më nacional-socializmin, por 1984 nuk flet vetëm për këtë. Në thelb 1984 flet për çdo sistem të mundshëm, përfshirë demokracinë.

Për të ngaterruar gjërat, një kuriozitet. Në një nga skenat e librit, nga fundi, Winston shkruan 2+2 = 5″.  Kjo është prova që W. i është bindur Partise. Por botimi kryesor, nga 1961 deri në 1987 ishte kështu “2+2 = ” Është një ndryshim i rendësishëm ama, duke qënë së nëse shkruan “2+2 =” do të thotë që W. ka akoma një fare rezistence kundër partisë. Për 37 vjet W. nuk i bindet partisë, banalisht për një gabim shtypi që ka eleminuar numrin pesë. Në 1987, më ribotimin e librit, partia fiton përsëri duke qënë se “2+2 = 5“.

Pesë vjet më para, Gallimard kishte botuar një autor të ri më origjinë algjerine. Autori quhej  Albert Camus, libri quhej I huaji.  Tregon historinë e një tipi, Meursault, i cili në 150 faqe nuk provon asnjë ndjenjë. I vdes nëna, e nuk ndjen. Lidhet më një grua, e nuk ndjen asgjë. Vret një person edhe pse nuk ndjen asgjë. Supozohet që kur e vret nuk e urrente/donte/bezdiste/, thjesht e vret. E burgosin e nuk ndjen asgje. Libri vazhdon keshtu deri në fund, duke u bërë gjithmone e më i merzitshëm e më i dobët ( gafa sipas së cilës prokurori kërkon dënimin e M. sepse nuk ndjen asgjë është qesharka ) derisa, shyqyr Z-tit, Meursault egzekutohet duke u dhënë fund vuajtjeve (?) të tija e mërzisë tonë.


Pse janë të rëndësishëm?

Sepse, perveç vlerave letrare, janë dy libra politik. Shumë i thjeshte ai i Orwell, pak më i vështirë I huaji. Orwell të pakten na lajmeron për atë që mund të ndodhi nësë një tiran merr pushtetin, por dinim gjithçka që më para, dhe e dimë akoma. Sidoqoftë Orwell gabon.

Akoma më i habitshëm suksesi i Camy. Meursault ka tiparet e një adoloshenti të mërzitur sepse prindërit s’e kuptojnë e sepse shoqja e bankes nuk do të beje seks më të, ndaj vendos që që tani e tujte nuk do ndjejë më asgjë. Kalojnë 30 e ca vjet e M. është akoma i merzitur. Por nuk funksionon keshtu. E di mirë Salinger që te The Catcher in the Rye flirton më këtë ide e pastaj e braktis. E di akoma më mirë Italo Calvino që te Il barone rampante çon në ekstrem dëshirën e një çuni për të mos zbritur më nga pema.

Nuk është e habitshme që I huaji është një nga ata libra që e lexon kur je adoloshent, e edhe pse pastaj se kap më më dore të ngelet ideja që është liber i mirë ( shumë u ndodh e njejta gjë me Doors, mua të pakten më ka ndodhur. U bënë nja 10 vjet që nuk vë për dëgjim një album të Doors, e më ka ngelur ideja që janë një grup i denjë, por së di së sa e vertetë është. )   Sfidoj kë që bë 10 vite pa e lexuar ta rihapi e të thotë që ka akoma të njëjtat vlera. I huaji të shpjegon atë që ti dëshiron të të tregojë kur je adoleshent, që bota është e shemtuar por M. e Kurt Cobain janë më ty e janë si ty.

Problemi & pyetja “ Çfarë vlere kanë sot këta libra?”

Praktikisht të njëjtat vlera që kanë kockat e dinosaurëve në muze. Për ti lexuar të dy këto libra duhet të kemi parasysh vitin e botimit, vërtiten të dy nga lufta e dytë boterore, dhe janë pjellë e zhgënjimit të shekullit.

Problemi është tek fakti që janë të dy libra pseudo utopik. Tani, utopia është levizja sipas së ciles mund të krijojmë një bote ( apo një botë bëenda një libri ) në të cilen gjithçka shkon mirë, fëmijet nuk ttëzohen kurre e nuk virten te gjuri, llogaria bankare është gjithmonë plot, kamarierët gjithmonë të sjellshëm e askush nuk vdes kurrë. Komunizmi ishte utopik, letërsia për fëmijë është utopike, ndaj edhe e palexueshme. Një libër nuk mund të vazhdojë 200 faqe duke thënë “ çdo gjë shkon mirë, çdo gjë shkon mirë, çdo gjë shkon mirë, fund!” Nuk mundet sepse nuk është e vërtetë, sepse një libër i tille do ishte, në radhë të parë, i palexueshem, e në radhe të dyte, i palexueshem e gënjeshtar. E për këtë, besoj jemi dakord të gjithe ne që kemi kaluar moshën 10 vjeçare.

Çfarë bën një roman pseudo utopik? Të kundërtën, e asgjë më shumë. “Asgjë nuk shkon mirë, asgjë nuk shkon mirë, asgjë nuk shkon mirë, fund!” ( edhe kur në liber ndodh diçka që mund të përmirsojë pak situatën, si lidhja e protagonistëve më femra, në të dyja raster përdoret nga autori për të theksuar së zhgenjimi është akoma më i madh, tamam ashtu si ai autori që dëshiron të vrasi personazhin e kur është duke e hedhur nga kati i pestë vendos ta ngjisi edhe pak e të hidhet nga kati i 10, në mënyre që të jetë më i sigurt që do vdesë ). E tamam për këtë, të dy librat kanë të njëjtat vlera të një romani utopik për femijë të rritur.

Tags: , , , , , ,

40 Responses to “Patetikja te “1984” e te “I huaji””

  1. alfred b. Says:

    Njerin prej ketyre e kam lexuar: “Te Huajin”. Ndersa Orwell-in jo. Mendoj se i pari eshte kryeveper, nga ata te thjeshtat e te thella qe te prekin deri ne palce. Kur e pata lexuar per here te pare s’e pata kuptu dhe aq mire sepse sisha as nje e qindta e asaj qe ishte personazhi, por tani mendoj se eshte nje nga te verteta e hidhura te realitetit qe jetojme.
    Ska rendesi utopia, as komunizmi, as ndjenja e tjetersimit, as nihilizmi. Kemi te bejme me nejrez qe ndjejne cdo gje, qe nuk vuajne sepse dhimbja eshte misheruar ne to duke i bere e tejdukshme.
    I Huaji duhet lexuar kur je 50-vjec minimumi. Eshte vetem ceshtje gjuhesore e asgje me teper, sic mund te jete me NIçen, per shembull, ose me “Hunda” te Gogolit, e me shume te tjere.

    Letersia eshte e vetmja arme kunder politikes qe behet sot e asaj qe behej ne vendet perendimore. Letersia smudnet te beje asgje kunder sistemeve qe kerkonin barazine e drejtesine shoqerore sepse eshte sikur te thuash qe Breshka ecen me kembe ne toke e keshtu kemi mundesine e te drejten ti kepusim krahet shqiponjes.

  2. gaforja Says:

    “I huaji” i Kamyse eshte nje liber i shkruar jo per masat, si pothuajse te gjithe librat e tjere te Kamyse, prandaj eshte i kuptueshem vetem per pak vete, se kush ka nge te merret me zberthimin filozofik te nje vepre leterare, shumica e njerezve lexojne per tu argetuar. Megjitheate Kamyja ne Shqiperi eshte propaganduar gjeresisht dhe me shume kembengulje ne shkollat e mesme qe prej fillimeve te demokracise. Suksesi i Kamyse eshte sukses filozofik, nuk eshte i habitshem, sepse edhe ne bote si ne Shqiperi, ishin qarqet intelektuale qe e propaganduan dhe libri mund te kuptohet vetem nese studjon filozofine e Kamyse permbledhur tek “Miti i Sizifit”.

  3. i huaji Says:

    shume amatoreske kjo gjeja qe per t’i vene nje emer po e quaj “ese letrare”.
    te dy librat e permendur me lart jane kryevepra, sepse i kane rrezistuar bukur mire kohes, dhe jo sepse ashtu jemi mesuar te na thone e te themi, por sepse edhe pas kaq shume dhjetevjecaresh qekur jane shkruar akoma ngacmojne me idete dhe nen-idete e shtresuara mes rreshtave te tyre kritiken profesionale, lexuesin me shije te holle, shfletuesin e librave dhe mes tyre edhe darienlevanin.

  4. Bledi Says:

    Nese do beje klasifikimin e 10 librave me te mire te shekullit te kaluar asnje prej ketyre per te cilat flet ti nuk do ishte. Orwell te 1984 ka marre shume nga “Ne” te Zamjatinit qe eshte rreth 20 vjet para Orwell-it dhe qe dihet se Orwell e ka lexuar.

  5. lulian kodra Says:

    “Orwell te 1984 ka marre shume nga “Ne” te Zamjatinit qe eshte rreth 20 vjet para Orwell-it dhe qe dihet se Orwell e ka lexuar.”

    Madje jo vetem aq, por eshte interesante te mesohet se Orwell pati akuzuar Aldous Huxley se “Brave New World,” shkruar ne 1932, ishte plagjature e “Ne” te Zamyatin.

  6. Xixellonja Says:

    Nuk e kam kuptuar nje gje: perse njerezit vazhdojne te bejne klasifikime? 10 me te miret,10 me te keqinjte, 10 me mediokrit, 10 me ashtu e me keshtu? Dhe pse pergjigje ska, po ia ve fajin motos qe shoqerise se sotme: te jesh i pari dmth te jesh me i miri!!

    Darien une i kam lexuar te 2 librat, por s’do mund te beja nje krahasim mes te dyve sic ben ti e as te gjeja emerues te perbashket politike bile as faktin se po ti lexoja tani do ndryshoja mendim. Domosdo qe kur e rikonsiderojme nje gje pas njefare kohe do ta bejme ne raport me ato qe jemi e jo ato qe kemi qene, cudia do ishte po te mos e benim. S’ka gje ne kete bote qe perseritet bile as mendimet.

    Perhere kam besuar se librat jane me shume te atyre qe i lexojne e ata qe i lexojne nuk kane te njejten mendje,karakter,intelekt etj si rrjedhoje dhe mesazhi qe percillet perceptohet e jetohet ndryshem.

    I huaji eshte nje liber intim, per disa ekzistencialist ndersa per mua dhe realist. Ky i huaj per veten e per shoqerine na revolton kaq shume sepse nuk reagon? Na duket idiot, humbes sepse nuk ka ndjenja. Mund te kemi dhe te drejte por kush jemi ne per ti treguar atij si te jetoje jeten e tij? Nuk di per te tjeret por ne fund te librit ke nje impakt te madh e pas kaq vitesh nuk mbaj mend ndoshta detajet por mbaj mend sensacionin qe kam ndjere kur e mbarova e dmth qe autori ne fakt i ka bere nje himn jetes e jo vdekjes. Ne fund ti je i gezuar, ndihesh gjalle sepse nuk je si personazhi i librit, Camy ekzalton idene se nje jete pa harmoni me ate qe te rrethon eshte e destinuar te behet e huaj si per personin e si per shoqerine.
    Ndersa 1984 eshte gje tjeter, une them qe Orwell kur e ka shkruar (pa dashur ta coj ne gjykate per kopjim..e kush nuk kopion nga kush? )nuk ka pasur hallin e estetikes sic e akuzojne disa por impaktin e idese se pergjithshme te librit e qe dmth ne ate lloj shoqerie me ato lloj bazash, individualiteti i perket koheve te shkuara, personaliteti eshte nje krim e politika eshte kunder ndjenjave. Ka nje gje te cuditshme te ky liber, autori e shkruan sikur te jetonte me te vertete ne ate lloj realiteti e kjo nuk eshte rrjedhim i fantazise se tij por eshte rrjedhimi i nje largpamesie jo shume te sforcuar (duke konsideruar qe shume paralelizma mund ti gjejme me shoqerine e sotme)

    Ka nje pjese ne s’gaboj tek 1984 kur Winston pyet nje njeri ne bar rreth jetes para Vellait te madh, por ngelet i pakenaqur sepse ai mban mend psh qe birra ishte me e mire me perpara por pyetjes se Winston se nese mendonte se gezonte me shume liri para apo pas Vellait te madh personi ne fjale se kupton e s’eshte ne gjendje te pergjigjet, regjimi i ka fshire ndergjegjen individuale e me ate dhe te shkuaren.
    Ndoshta eshte kjo vlera e ketyre 2 librave qe mbase ne ekzagjerimin e tyre mund te na duken pseudo utopistike sic thua ti por ama jane pasqyre (dhe pse jo identike) e asaj kohe, e nje kohe … e kontribuojne ne formimin e nje kujtese individuale e nese jemi me fat dhe te perbashket.

    Merri ate qe te duhet ketyre 2 librave ‘patetike’ Darien, te tjerat leri per ti marre librave te tjere😉

  7. ehe... Says:


    “I huaji” do te ribotohet shume shpejt, ne nje perkthim te ri, katerciperisht ndryshe nga perkthimi ne qarkullim, dhe ku do t’i jepet shkelqimi i vertete kesaj vepre dhe ç’eshte me kryesorja, stilit te Camus.
    Versioni shqip qe eshte sot ne qarkullim, perkthyer nga nje emer i njohur (per mua, i njohur per “masakrime”) ka fshire çdo lloj bukurie te kesaj vepre. TC, nese e ke lexuar ne italisht, atehere eshte diçka tjeter. Problemi i “L’étranger” eshte se lexuesit shqiptare kane ngecur, ne nje menyre te pashpjegueshme, tek episodi i vrasjes se arabit, dhe shkojne deri aty sa te merren me te ashtuquajturat “synime raciste” te Camus. Dhe per çudi, nuk kam lexuar asnje koment te kesaj vepre (ne shqip, e kam fjalen) ku te mos permendet dhe shkoqitet dialogu i Meursault me priftin ne qeli. I tere thelbi eshte ne shperthimin e Meursault perpara priftit. Duhen ndjekur mire te gjitha levizjet e tij.
    E dyta, kjo veper duhet kuptuar nen driten e teorise se absurdit te Camus. Per kete, lexoni dhe vepren “Renia”, qe le te jete e thene kalimthi, do te dale dhe kjo shume shpejt ne qarkullim, mbase pune dy-tre javesh. Camus nuk eshte aq i lehte sa ç’e ben ti miku im, TC.
    Pershendetje.

  8. desaparacidos Says:

    Miredita miq.

    Le te themi qe pyetja ne fakt eshte kjo : mund te vihen ne dyshim disa gjera – I huaji, bukuria e vertete e kulles Eiffel, The Godfather I,II,III, Brahms,Kadare, – apo jane bere statuja per te cilat askush s’duhet te flasi?

    Tani, me radhe!

    Alfred : Kemi te bejme me nejrez qe ndjejne cdo gje, qe nuk vuajne sepse dhimbja eshte misheruar ne to duke i bere e tejdukshme. Kjo s’eshe e vertete! S’ka njerez te tille. Mund te themi edhe qe ka ( autobusi vjen me vonese, qeveria vjedh, po vras veten se paska mbaruar kafja ) , qe merziten shume te shkretet, por eshte genjeshter.

    Gaforja : “I huaji” i Kamyse eshte nje liber i shkruar jo per masat! E di, une mendoj komplet te kunderten, sipas meje I huaji eshte shkruar tamam per masat. Murtaja, Kaligula, Sizifi pastaj jane kryevepra mbi te cilat s’do ndryshoja ( le qe kush po me pyt mu i here ) as presjen.

    I Huaji : te dy librat e permendur me lart jane kryevepra, sepse i kane rrezistuar bukur mire kohes. S’eshte kriter i mire I huaj. Fakti qe i kane rrezistuar bukur mire kohes do te thote vetem qe i kane rrezistuar bukur mire kohes, e asgje me shume.

    Bledi : Nese do beje klasifikimin e 10 librave me te mire te shekullit te kaluar asnje prej ketyre per te cilat flet ti nuk do ishte. Te lutem, me lexo me kujdes! ” Nëse do bënim klasifikimin e 10 librave më të rendesishem të shekullit të kaluar, besoj së çdo person që merr vesh mesatarisht nga letersia do i vinte tek kjo liste. ” Une s’do i fusja, as te 10, e as te 100, por ndokush qe merr vesh mesatarisht…nejse, s’eshte problemi im, ishte vetem per te treguar se sa shume jane futur ne opinionin e pergjithshem.

    Xixellonja ( mire ti i here? ) Ky i huaj per veten e per shoqerine na revolton kaq shume sepse nuk reagon? JO. Na revolton sepse eshte personazh kukull, qe nuk egziston, e nuk reagon sepse eshte i ndertuar keq, e jo per arsye tjeter. Kamy thote : shikoni ca i bej, ky s’reagion! Shikoni, po e dyfishoj e nuk reagion akoma! Shikoni sa i mire jam!🙂 Kjo eshte kritika per I huaji, e pak a shume po ashtu per 1984. Jane dy histori qe nuk kane as fillim as fund, ndertuar keq. Sipas meje!

    M’dita Ehe, tjeter qe kishte humb : dakord per perkthimet. E kam lexuar ne shqip, e kam shfletuar pak ne italisht e u habita se sa i shemtuar paska qene. Por, siç e thashe, s’po flas per Camus, po per kete veper. Pjesa tjeter e krijimtarise se Camus…

    Ore kush i boton ne shqip?

  9. pse sterjo? Says:

    Z-ti D. sa per te huajin, ekziston nje teori e absurdit e aplikuar nga kamy dhe kryesisht nga beket, sipas kesaj teorie mos reagimi i personazhit duhet ti jap nje shtyse te brendshme lexuesit, per te mos i ngjare ketij personazhi dhe, dhe perderisa qellimi i letersise eshte permirsimi i realitetit, pse jo per te krijuar nje model te ri njeriu, i cili nuk tregohet indiferent ndaj luftrave qe beheshin per interesa dhe mani personale te lidereve, per te reaguar ndaj poshtrimit te pushtetit, etj. me nje fjale qellimi i librit eshte per ta kthyer njeriun ne qenje sociale…

  10. Aurora Says:

    Hey, Darien

    te them diçka? Mos kujto se duke demistifikuar Kamyne, do gjesh te verteten. E verteta eshte gjithmone e jotja dhe kur e shpreh (ne kete rast ne nje liber) mund te perqafoje nje game te vogel apo te madhe sipas kohes qe jetojme. Edhe une e kam laxuar “Te huajin” kur isha adoleshente dhe mora dhjete ne letersi. Por ky fakt ama qe si tip zileje alarmi per psiken time: “Ou, nuk duhet te jem mire per brenda!”. Nga ai moment fillova te kem nje koshience tjeter per çka me rrethonte.

  11. dorinaB Says:

    Per mua “I Huaji ” ka qene nder librat me te mire te ketij lloji(per mendimin tim) . Nuk mendoj aspak qe eshte shkruar per masat pasi kjo lloj letersie nuk eshte aq e thjeshte per tu kuptuar nga masat ,masat as qe do e preknin me dore kete liber (vetem nese iua cojne dhurate per ditelindje😀 ,ka te ngjare ). Edhe nese kjo do te ndodhte do shfletonin vetem 3 faqet e para e do e “etiketonin si te lodhshem per ta.Masat lexojne Daniel Stiell jo Kamy😀, ose te bejme nje marrveshje kategorizimi mbi termin “Mase” . Nuk e kam krahasuar asnjehere me “Mitin e Sizifit”, jo per sa i perket cilesise se tij te kuptohemi, por ngaqe gjithnje e kam pare “te huajin” krejt ndryshe nga M.Sizifit. Ne nje fare menyre tek “i huaji ” eshte “materializuar” teoria e absurdit, kurse perceptimi im per Sizifin ka qene qe aty shpalosej ne gjithe dimensionet kjo teori.

  12. H.Lecter Says:

    Them se kushdo ka te drejte te cmitizoje, te vere ne dyshim, te gerrmoje sa te mundet e hedhe balte e petale trendafili – gjithnje ne menyre koherente dhe sendertim konstruktiv- deri ketu jam dakord me autorin, por problemi eshte se ne raste te tilla eshte shume i holle ai kufiri mes njeriut qe i ve ne pune si te doje mendimet e tij dhe njeriut me deshiren per t’u bere ekspert i midhjes e peshkut e per te folur gjithe kompetence bajate a thua se ka zbuluar ujin e ngrohte.

  13. tiranacalling Says:

    H.Lecter, me vjen keq por fshiva pjesen e dyte te komentit tend. Ofendimet jane te papranueshme, shpresoj ta kuptosh!
    Qofsh mire!

  14. H.Lecter Says:

    Po sigurisht e kuptoj, edhe pse s’ofendova njeri. Mbase e tejkalova pak me impulsivitetin e kruajtjet e alergjise qe me shkaktoi ai lumi i fjales “mase” perdorur me lart, por s’eshte asgje personale. Them se kushdo qe do e lexonte ate komentin do pesonte te njejtin reaksion, por thjesht mund te permbahej pak me shume.

  15. ehe... Says:

    E perseris edhe njehere : habitem kur thuhet se “I huaji” nuk eshte i kendshem ne lexim. Ne origjinal, ky roman eshte mjaft i lehte per t’u lexuar, i rrjedhshem, dhe tejet imaginativ, ne kuptimin qe Meursault eshte cilido lexues qe ka librin ne dore.
    C’do te thote Meursault ? Shqiptimi eshte “mër” (vdes) dhe “sô” (diell). I bera nje transkriptim keshtu sepse fonetika frenge nuk shkruhet asnjehere aq sakte. Sidoqofte, Meursault eshte dikush qe “vdes nga dielli”. Camus thote diku se emri Meursault i ka ardhur nje dite, rastesisht, duke pire ne nje tavoline, kur ka ardhur nje shishe me kete emer : Meursault. Mire.
    C’eshte dielli ne kete veper ? Sepse ti Darien duhet ta kesh vene re se fillim e mbarim libri, dielli eshte i kudondodhur, madje te duket se eshte personazhi kryesor. Vrasja e arabit, pa kurrfare shkaku, thjesht nga nje terheqje fatale (kur vendos te dale me shokun e vet ne plazh), vjen per shkak te diellit. Po qe se thika e arabit nuk do te kishte rrezellitur ne diell, atehere Meursault s’kishte per ta vrare. Perse qellon ai kater here kur ne fakt qe ne plumbin e pare, arabi ka vdekur dhe nuk leviz ? Dielli. Nje absurditet sepse dielli eshte nje fuqi madhore dhe nuk te urdheron te vrasesh. Por Meursault ndjek ritmin e tij, ai eshte gjithmone ne te verteten. Gjithçka qe ben, eshte puro Meursault. Asnje nderhyrje nga jashte ne psikiken e tij. Ne fakt, po. Ai orvatet nganjehere te lidhet me realitetin, fillon te shpresoje per ndonje ngjarje qe do ta nxjerre nga burgu, por keto shpresa i fashiten kur meson gjera te çuditshme si : Marien nuk e lejojne ta shohe ne burg, thjesht ngaqe ajo nuk eshte gruaja e tij. Aty Meursault kupton se nuk ka asnjeri ne bote, nuk ka shpetim nga asgje. Ne qeli ka shume Arabe. E pyesin : perse je ketu ? Kam vrare nje arab, thote qetesisht Meursault. Arabet heshtin. Skena eshte nuk mundet me teper e vertete. Takimi me Marien : Meursault eshte gjetke, sheh fqinjet ne krah, arabet qe pyesin per gjithçka. Nuk e ka mendjen tek Maria qe e pyet nese gjithçka mire. Po, thote Meursault. Pastaj Marie ngre zerin per t’i thene se duhet shpresuar : po, thote Meursault.

    E thashe dhe me lart : duhet lexuar mire, 100 here, dialogu i tij me priftin. Gjithçka leviz aty. Kush eshte Meursault perpara priftit ? Ai eshte, po ta lexoni mire do t’ju shfaqet qarte, nje njeri lakuriq, pa kurrfare veshje apo domethenie qe shoqeria ia ngop nje qenieje te sapolindur. Nje femije i sapolindur eshte, ne vetveten e tij, nje risi par excellence. Per veten e tij, nese ai do te mendonte ne ate çast ne menyre te ndergjegjshme, nuk do ta kuptonte kurre çfare duan njerezit nga ai. Sepse femija eshte “diçka” vetem per ata qe e presin te dale ne drite, porse per veten e tij, femija eshte nje “asgje”. Kjo eshte domethenia e Meursault qe i pergjigjet priftit me tere natyrshmerine e mundshme, madje dhe kur i pohon se ka frike. Por ama, ai nuk mendon se kjo frike mund te mposhtet me ndihmen e Zotit, porse ajo duhet te jete sepse duhet te jete. Thjesht gjerat vijne dhe shkojne, pa mundur qe njeriu t’i ndryshoje.

    Per ta mbyllur, ca fjale nga Meursault :

    “Kisha pasur te drejte, kisha ende te drejte, kisha gjithmone te drejte. Kisha jetuar ne kete menyre dhe do te kisha mundur te jetoja ne nje menyre tjeter. Kisha bere kete dhe nuk kisha bere ate. Nuk kisha bere kete gje nderkohe qe kisha bere ate tjetren. E pastaj ?”

    Dhe vazhdimi vjen vete.

    ps : Darien, “I huaji” do te vije nga Skanderbeg Books, ndersa “Renia” nga Tirana Times. Pershendetje.
    Skena e gjyqit, çfare ndodh ne kete gjyq ? Fundja, gjyq i kujt eshte ai ? I te gjitheve perveç i Meursault. Ai eshte shikues i gjyqit te vet, aspak pjesemarres. Kurrfare denimi nuk mund te shkoje deri tek Meursault, ai ehste persiper kesaj.

  16. ehe... Says:

    ps : qenka ngaterruar pak postimi, paragrafi i fundit qenka futur gabimisht ne “ps”. Nejse, duhet zhvendosur me lart, po pertoj t’ia gjej vendin tani.

  17. dorinaB Says:

    H.Lecter Pershendetje ! Kohe pa “te degjuar “…Ne venat e mia rrjedh gjak blu dhe ti ben mire te merakosesh per kete gje .
    Miqesisht permbahu dhe inatet personale mbaji per vete ,ti as nuk me njeh apo ndoshta duhet te mendoj te kunderten ? Ndoshta …
    Flm per mirekuptimin !!

  18. aurora Says:

    ehe…,
    me duket krim te postosh diçka mbas postimit tend 🙂

  19. Bledi Says:

    I huaji eshte nje liber shume i lexuar pothuajse nga cdo moshe apo gjini. Eshte nje filozofi e bere e thjeshte. Mund te thuash qe Kanti apo Nice nuk jane per masat, por Kamy eshte pikerisht tipi i nje shkrimtari popullor. Kuptohej jo Dan Brown por mbetet nje shkrimtar popullor qe e njohin te gjithe.

  20. desaparacidos Says:

    Per Aurora & pse sterjo? – ok, natyrisht I huaji ka vlera, çdo gje ka vlera nese deshirojme ti gjejme. Por a eshte i vertete? A eshte i besueshme personazhi? A eshte e besueshme historia? Sipas meje jo, jo me i besushem se Borebardha…

    Per Dorinen : ( qetesohu, bashke me Lecter🙂 – edhe mendoj tamam si Bledi, qe nuk eshte as Brown as King, por prape eshte nje roman per masat, nje egzistencializem ne vetem 50 minuta!

    Lecter, rreziku qe permend eshte ai me i tmerrshmi, ai me u be “specialist i midhjes e i peshkut” e nuk e di sa sa e kam evituar/evitoj kur shkruaj. Deri diku eshte i pashmangshem, por s’me takon mua te gjykoj veten time!

    Per Ehe… ( nga ke qene njehere? ke hup! ) ….besoj se ke kap gjithçka qe doa te thoja kur thua “Nje femije i sapolindur eshte, ne vetveten e tij, nje risi par excellence. ” Nje personazh ne ate moshe s’mund te jete i tille. Nje person njerezor s’mund te jete i tille. Kaq. Mund te jete, po, si K. i K(eshtjelles)se K ( afkes), …sipas meje.

  21. ehe... Says:

    Darien,
    Vazhdoj te punoj, te lexoj, te shkruaj, thjesht kam kufizuar disi daljet ne mjedise te ndyra. Me moshen, behesh gjithnje e me te higjienik. Enfin.
    _____

    Ne lidhje me Meursault : pikerisht kjo eshte ajo ku ndahemi. Ti mendon se nje njeri i rritur nuk eshte me risi, nderkohe qe une mendoj te kunderten. Nje njeri, nese dua te flasim rrafsh, nuk ka asnje detyrim te parashkruar qe te jete qenie shoqerore. Madje vete njeriu eshte nje risi per veten e tij, ne kuptimin qe ai e nderton veten duke e ndertuar. Nuk ekziston asgje e paracaktuar : jeta jetohet duke e jetuar. Ne kete kuptim, Meursault jeton thjesht jeten e tij. Ai ben çfare deshiron, ose me mire te them, nuk ben ate qe te gjithe deshirojne prej tij. Me fjale te tjera, Meursault eshte nje OVNI, nje qenie me nje trajektore atipike, te paparashikuar. Ndersa te gjithe njerezit “normale” jane te pritshem ne disa situata, ai jo. Shkrova “normale” ne thonjeza sepse nuk ka qenie me normale se Meursault, nderkohe qe gjithe te tjeret jane anormale : prifti, gjykatesi, porota, shikuesit, daktilografisja, avokati, Maria, te gjithe.
    Ne fakt, Meursault nuk arrin te kuptoje çfare duan prej tij dhe ne emer te çfare. Te beje keshtu, po pse ? Te beje ashtu, po pse ? Pse kete dhe jo ate ? Kush vendos ketu ?

    Problemi i vazhdueshem qe e gerryente Camus ishte : ç’djallin duhet bere me njeriun, si qenie absurde qe eshte ? Si duhet te jete sjellja e tij ne nje bote ku kjo sjellje e paracaktuar eshte nje absurditet ? Prandaj Camus kishte frike nga njeriu. Sepse ai eshte nje qenie krejt e lire, e palidhur nga asgje.

    Eshte thene ketu se romani i Camus eshte nje roman i lexueshem nga te gjithe, dhe kjo thuhet gati si nje faj. Vertet. Eshte nje mendim i perhapur tashme se nqs dikush shkruan filozofi, atehere ajo duhet te jete tejet e nderlikuar. Thjeshtesia ne filozofi merret per nje pseudo-filozofi. Keshtu mendonte Sartre, psh. Mendonte se Camus eshte nje shkrimtar i “vockel”, aq me pak nje filozof. Mirepo, nuk eshte faji i thjeshtesise se Camus qe sot ai eshte filozofi me i lexuar francez ne bote, me perpara se dhe vete Sartri. Nuk ka vend ne bote qe te mos e doje Camus. Perse ? Thjesht ngaqe shkruante thjesht ? Jo. Nuk mjafton kjo. Duhet dhe te shkruash gjera serioze, te renda. Te shkruash ne nje menyre te thjeshte diçka te veshtire, ky eshte perkufizimi per te dhene Camus. Nje njeri, me zemer, me moral, qe flet me njerezit, per njerezit. Vete origjina e tij e thjeshte ka qene nje pengese e madhe ne pranimin e tij ne qarqet intelektuale ne France. Deri ne fund, ai ka jetuar me nje brenge ne zemer se mos ndoshta nuk ishte aq i madh sa ç’ishte. Le te themi se mospranimi i tij ne kete mjedis te Saint-Germain-des-Pres, ka qene disi lendues per te. I biri i pastrueses !

    Nuk e kuptoj pse Meursault nuk eshte real. Nje personazh romani nuk duhet t’i pergjigjet me teper se gjysmes se popullsise boterore per te qene i vertete. Mjafton nje njeri ne bote te ndihet siç ndihet Meursault, dhe personazhi eshte 100% i vertete. Vete trazimi i mendjes se nje lexuesi, vete ndalja e ketij lexuesi per te menduar fjalet e Meursault, mjaftojne t’i jepet besimi yne. Eshte letersia ajo qe e detyron realitetin te zgjerohet me nje tip te ri njeriu, dhe jo realiteti qe e detyron letersine t’i beje vend nje personi real.

    aurora, darien, dorina – pershendetje.

  22. ehe... Says:

    erratum : “e me higjienik” dhe jo “e jo me te higjienik”.

  23. hajredin pasha. Says:

    Me duket se nuk ia keni me idene se per cfare flisni, e cfare ju shqeteson me teper ne kete shkrim. Ne pergjithesi, mbi gjerat qe po diskutoni, nuk ka asnje lidhje llogjike mes mendimeve.
    Rrofte tastiera!!

  24. Bledi Says:

    Te shkruash thjesht nuk do te thote te besh pseudo-filozofi. Nice ne krahasim me Hegelin kishte nje gjermanishte te kristalte dhe qarte, ashtu si Shopenhauer, por askush nuk e pershkruan si pseudo-filzof. Cehov shkruante ne nje rusishte shume te thjeshte dhe te paster. Askush nuk e quan pseudo-shkrimtar.

  25. merimanga. Says:

    Nice shkruante estetikisht bukur, por jo te qarte, te pakten ne kuptimin qe do me i dhene ti(Bledi). NIce, e mos te harrojme se ai shkruante ne formen e aforizmave qe jane forma e te shprehurit me e erret qe ekziston.
    Sa per Hegelin, ai shkruan shume bukur dhe eshte shume here me i kuptueshem se ato qe permende ti, sepse eshte ne formen e te shprehurit te mendimit dhe ne menyren qe kuptohet ose nuk kuptohet nje filozof. Hegel eshte shume analitik ashtu si ne nje silogjizem dhe pse ska veper filozofike me te veshtire se “Fenomenologjia e Shpirit”.

  26. ehe... Says:

    … duke filluar qe nga titulli qe nuk eshte aspak “fenomenologjia e shpirtit”. Aty mund te flitet dhe per merimanga dhe akrepa, por vetem per shpirt jo. “Esprit” nuk eshte shpirt, kurrsesi. Nejse, ska lidhje me çeshtjen, por dua te them qe filozofet tane te medhenj tip Hegeli e shoke jane “perçudnuar” nga perkthimet shqipe, ne ate pike qe na duket se ata flasin “kinezçe”.

    Kam frike se nderhyrjet me lart nuk e kane kapur ç’desha te them. E kisha fjalen ne perballjen Sartre-Camus, nje filozof qe e mbante veten per filozof te rende perballe nje filozofi (Camus) qe e paraqiste filozofine e tij permes letersise. Camus nuk ka shkruar ndonjehere “Qenia dhe Hiçi”, 700 faqe te ngjeshura qe s’i shpon plumbi (vende-vende, te pakten).

  27. Bledi Says:

    Hera e pare qe kam degjuar nga dikush te thote se Hegeli shkruan qarte dhe eshte i kuptueshem. Si nje njohesh i mire i gjermanishtes qe jam, kjo eshte krejtesisht e gabuar. Anglezet dhe amerikanet ne departamentet e filozofise pothuajse nuk e lexojne fare Hegelin, e quajne sharlatan dhe nonsense pikerisht per menyren e te shkruajturit.

    Nice eshte i qarte ne menyren si shprehet, jo ne ate qe thote.

  28. spiritus Says:

    Xixellonja dhe Ehe, RESPEKTE per komentet e mencura dhe plot elegance.

    Alfred B: po, i HUAJI duhet lexuar ne moeshen e rinise (20 vj.) kur njeri, sikurse thoshte Cehovi , eshte i lumtur thjesht nga fakti qe jeton. Nqs ka aq mencuri sa te kuptoje se jeta eshte nje dhurate etiketen e se ciles ke vetem ti te drejte ta vesh mbi ate dhe jo te tjeret.
    Duhet lexuar edhe 50 vj. E vertete. Nga kushdo, nga ata qe jeta i ka perkedhelur dhe nga ata qe jeta u ka rene me shpulle si nje njerke e keqe.Eshte mosha kur njeriu xhvishet nga shume iluzione per jeten.

  29. merimanga Says:

    Bled s’e ke kuptu ca them. Me qene i qarte do te thote me u kuptu.ok? A i ke thene noj here dikujt ti” e kam te qarte, ose nuk e kam te qarte!!”.
    Besoj se jo.
    PO mos hajde ktu tu me mthene qe departamentet e filozofise ne amerike e angli e quajne sharlatanHegelin sepse do tthote qe jane koke k..ashta si anglezt si amerikanet. Vetem nje cope injoranti hedh poshte qartesine e filozofise hegeliane. Veshtiresia qendron, por eshte thjeshte kapaciteti i ndokujt qe skupton, e aspak paqartesia e Hegelit.
    Nice po, ai eshte djalli vete ne te shkruajtur. Ai skuptohet, e nese dikush thote se mora vesh e kuptoj krejt mire. Te thashe dhe nje here, te shkruash estetikisht bukur, sic bente NIcja me Geten, nuk do te thote te shkruash qarte, ne kuptimin e te thenit qarte te mendimit qe ke ne koke.

    Ehe…. mangesite e tua filozofike e thone : ska aspak shpirte ne fenomenologjine e shpirtit. Te kuptoj. Ke lexu vetem titullin.

  30. ehe... Says:

    Z. merimanga,

    Pa i zgjatur terrci-verrcet qe, te them te drejten, me çajne menderen (pardon my french), po them se Hegeli, ne kete veper, nuk ka kurrfare pune me “shpirtin”. Me kete te fundit merret feja. Hegeli, perkundrazi, merret me “frymen”, ose ndryshe dhe me “mendjen”. Per kujtese, nje shprehje shqipe thote : “t’i ngjash mendjes se kohes”.

    Sa per mangesite e mia filozofike, ashtu eshte, fiton ti. Tung.

  31. merimanga Says:

    ehe… nese mendon se po flet me ndonje te serise tende gabohesh rende.
    Ti nuk di asgje per Hegelin, e per me teper s’ia ke idene se c’eshte filozofia Hegeliane.
    Cfare eshte “shpirti” per Hegelin? Cjane kto pallavra mesjetare qe flet? Si u marrka feja me shirtin e Hegeli sfliska per shpirtin?
    Te them te drejten me teper se terrci verrci mua me bezdis padituria e ndonjerit qe vjen ktu e sdi cfare flet. Na nxirrni dhe teori te reja qe nje Zot e di nga i gjeni.
    Ai tjeteri sdi cili eshte ndryshimi mes se qartes dhe estetikes, e me thote qe Hegelin e snobojne ne amerike dhe angli, ndersa ti vjen ktu e thua qe Hegeli sflet per shpirtin.
    Ikni e lexoni, ate beni.

  32. loer kume Says:

    kam lexuar ketu shume dialogje interesante mbi filozofe, debate shume cjerrese, por faktikisht nuk kam lexuar kurre ne rreshtat e dialogjeve debatcjerrese fakte konkrete te metodes se krahasimit te hegelit, kantit, shopenhauerit, nices, e witgenshtejnit.
    tani, te vish ketu, te citosh hegelin, apo dhe kantin, e te besh si interesant kot se koti, pa nxjerre asnje lek nga ky muhabet, eshte ne thelb fare fare, problem ABSURD !🙂
    e si perfundim, absurdi na hyn ne pune shume me shume se hegeli apo se kanti, ne te vdekshmeve te zakonshem, ndaj sigurisht i huaji eshte shume me frytdhenes se dialektika ne prditshmerine e jetes tone PAtetike😉
    sidoqofte, akoma dhe me shume se kamy, akoma dhe me i fuqishem edhe pse padrejtesisht jo nobelist per nej vote karshi kamyse, eshte kazanxaqis, sepse humanizmi i tij eshte shume me part se dilemat e erreta absurde te kamyse e sartrit😀

    obrigado…
    hasta siempre

  33. Bledi Says:

    Sic duket pak t’ju ngacmosh Kamyne dhe te hidheni ne qafe. Une nuk e kam zakon te hedh fjale te kota ne ajer. Kam bere shkolle per Hegelin, Nicen, Shopenhauerin, Kafken, Xhojsin e te tjere. E njoh gjermanishten ne perfeksion prandaj e kam shume te lehte te tregoj se ku ndryshon Hegeli nga Kanti. Kam thene qe Hegelin ne Amerike nuk e marrin seriozisht sepse kam studiuar vete ne nje universitet amerikan dhe e di se cfare benin ata me Hegelin. Keshtu qe ju keshill te gjithe ju kalamaja qe beni si filozofe te mbaruar ketu, shkoni lexoni ndonje gje (ne origjinal) dhe pastaj flisni.

  34. loer kume Says:

    amerikanet ne fakt jane shquajtur per doktrina serioze ne filozofi.. . . .🙂

    bledo, ti nuk e ke zakon te hedhesh fjale te kota ne ajer, por as nuk e ke zakon te japesh argumenta…
    sidoqofte, kanti, hegeli dhe tere studimet ne gjuhe origjinale qe ke bere per cunat, te kane mesuar tu thuash pjesetareve te nje debati “kalamaja”?

  35. Bledi Says:

    Loer, une i quaj te tjeret kalamaj kur shprehin mendime feminore dhe sidomos kur sillen si femije. Sa per amerikanet, sigurisht nuk kane nxjerre ndonje teori te madhe filozofike, por dine te vleresojne teorite e medha filozofike, nderkohe qe nuk kane kohe te merren me brockullat frymoro-shpirterore te Hegelit apo me kenetat gjuhesore hajdegeriane. Gjithsesi, me pelqen qe ne Shqiperi te rinjte merren me keto gjera. Tregon perparim. Ketu ne Amerike merreshin me keto gjera te majtet e viteve 60-te deri sa e kuptuan nga fundi i viteve 80-te qe nuk kishin gje ne vije dhe i lane menjane.

  36. merimanga Says:

    Te them te drejten sme intereson shume se ku ke studjuar, meqe kam studjuar dhe vazhdoj te jeme i zhytyr me te njetat gjera vete.
    Tani amerikanet dihen, meqe vete skan nxjerr noj teori te madhe filozofike , sic thote loeri, ata skan dit as me thith noj teori te madhe. Jane ndalur tek liberalet dhe aq. Kur behef fjale per kollos si Hegeli ose Marksi ata zmbrapseshin sepse u digjte. Mjafton me lexu Tocqueville per me kuptu se c’eshte liberalizmi amerikan e rreziku i konformizmit te shumices.
    Sigurisht te lexosh Hegelin ne origjinal apo Nicen tregon per nje aftesi linguistike qe ke, dhe te pergezoj pasi mua me mungon, por kjo ska te beje me ate qe ti mund te mesosh prej filozofise se tyre.
    Sa per filozofine hegeliane une skam nevoje me dit gjermanisht per me kuptu qartesine e filozofise se tij. Me mjafton metoda dialektike, analiza llogjike e koncepteve dhe ja qe filozofa kantiane doli ne drite.
    Provoje ti vesh ne relaitet keto me NIcen.Do kalojne shekuj e ti sdo kesh arritur cdo gje. Kete doja te thoje ne cfare kam folur.
    Sa per mendimet femijnore, falenderoj zotin te ngelem i tille, dhe ia keshilloj secilit te mbetet pak i tille.

    Kalofshi mire.

  37. ehe... Says:

    Nqs vazhdohet te “studiohet dhe te zhytet” ne kete menyre, ne keto gjera, e marrim me mend vete vazhdimin…

    Hegeli, ne “Fenomenologjia e Frymes” ose “Fenomenologjia e Mendjes”, merret kryekeput me ndergjegjen, duke kaluar me radhe nga ndergjegja e vetes (la conscience de soi), ose shqip “vetedija”, tek ndergjegja morale, dhe me pas tek ajo politike. Me nje fjale, flet per udhetimin e ndergjegjes deri tek ajo qe quhet FRYME, dmth kahu absolut i Historise.

    Ne shqipe kemi “fryma e kohes”, “fryma e historise”, ose dhe ne disa zona “mendja e kohes”, siç e permenda me nje shprehje popullore me lart. Kur e pyeten dike se kujt deshiron t’i ngjaje djali i vet, ai u pergjigj se i biri duhet t’i ngjaje “kohes”, “mendjes se kohes”, nqs e ka ndare mendjen per te jetuar ndonje dite per se mbari. Kurse ata qe s’e kane kete mendje, le t’iu ngjajne “shpirtrave” te Twilight et tralala, dhe ne terezi e kane.

    Sa per shpirtin, kete le ta diskutoje Dante Kaçurreli, Papa-gajte dhe Ibish-Allishverishat e sixhades.

    Tung.

  38. Gallata Saraj Says:

    Ehe, jep gje mesim ne universitet ti apo thjesht e ke pasion te japesh mesim? C’te keqe ka t’i ngjash “shpirtrave” te Twilight? Madje nese do u ngjanin shpirtrave te Twilight, triada e hegelit do ishte vetem interpretative.

  39. Fener Bahçe Bostani Says:

    E kam pasion.

    Âme = shpirt
    Esprit = mendje, fryme
    Souffle de Dieu = fryma e Zotit, kur ngjizi njeriun.

    Ka shprehje te tilla :

    l’âme slave – shpirti sllav – sepse sllavet (ruset) njihen si mistike te medhenj (kujto ketu kryemistikun Dostojevski).

    esprit français – mendja franceze, fryma franceze. Gjithashtu esprit allemand – mendja gjermane, fryma gjermane. Qe keto te dyja jane pergjithesisht te kunderta (sidomos persa i perket konceptimit te Historise). Psh, Hegeli nuk shkon mire me “esprit français” (me frymen franceze), pavaresisht se ia njohin disi forcen e mendimit.

    shpirti (l’âme) eshte katerciperisht nje kategori fetare, pavaresisht se komunizmi i ndritur shqiptar e kopjoi keq “shpirtin sllav” dhe shpiku nje “shpirt shqiptar”, nderkohe qe Shqiptaret nuk kane qene asnjehere mistike dhe lidhjet e tyre me te pertejmen jane te varfera. Me teper do te kishim nje “esprit albanais” (nje fryme shqiptare) se nje “shpirt shqiptar”.

    Shpirti, gjithashtu, eshte nje kategori filozofike e cila iu sherben si mburoje populisteve, sepse sipas tyre, nuk do te kishim nje “fryme shqiptar” (fryme e cila, sipas Hegelit, do te ishte kurorezimi i Ideve te nje kombi, dhe qe perftohet vetem ne rrafshin e Mendjes), por do te kishim nje “shpirt shqiptar” i cili merret si nje e dhene e paluajtshme, mbase nga Zoti, mbase nga diçka tjeter, si nje flake e perhershme ne thelbin e Shqiptarit, dhe per pasoje, Shqiptaret, duke pranuar kete, do te shkarkoheshin nga pesha e pergjegjesive, duke nxjerre argumentin : ky eshte shpirtkeq, ai eshte shpirtmire, kesaj s’ke ç’i ben, keshtu eshte gatuar ai. Ndersa e verteta eshte se ka vetem mendje te ndritura dhe mendje te liga, dhe se mendja nuk pesohet, nuk ta zbarkojne nga qielli, por e stervit vete ti, je zot i mendjes tende, dhe keshtu duhet t’iu besh balle te gjitha pergjegjesive te tua.

    Twi twi twi – peshtynim dikur pas lisave kur luanim kukafshehti.

  40. pse sterjo? Says:

    po ne kemi esprit albanais vetem se e ka emrin espirit arnavutllu, ose ndryshe arnavut xhan xhan.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: