ECCE HOMO – Si bëhet njeriu ai që është

by

 

nga  Friedrich Nietzsche

Parathënie

1.

Duke parashikuar se do të më duhet që, brenda një kohe të shkurtër, t’i paraqes njerëzimit me kërkesën e tij gjërat më të vështira që janë kërkuar ndonjëherë, më duket e domosdoshme të them se kush jam unë. Në fund të fundit, kjo duhet të dihet sepse unë nuk e kam lënë veten “pa dëshmi”. Por mospajtimi mes madhështisë së detyrës sime dhe vogëlsisë së bashkëkohësve të mi shfaqet në faktin se unë nuk jam dëgjuar, madje dhe as jam vënë re prej tyre. Unë jetoj me autoritetin që i kam krijuar vetes, apo ndoshta është thjesht një paragjykim besimi se unë jetoj?… Më mjafton të flas me ndonjë njeri “me kulturë” çfarëdo që vjen gjatë verës në Engadinën e Sipërme, për t’u bindur se unë nuk jetoj… Në këto rrethana, ndjej një detyrim ndaj të cilit ngrenë krye zakonet e mia, e aq më tepër, krenaria e instikteve të mia, detyrimin që të them: Më dëgjoni! Sepse unë jam ky njeri. Mbi të gjitha, mos më ngatërroni me të tjerët!

2.

Unë nuk jam aspak, le të themi, një gogol, një përbindësh moral – përkundrazi, jam një natyrë e kundërt me ata lloj njerëzish që gjer më sot janë nderuar si të virtytshëm. E thënë mes nesh, mua më duket se pikërisht kjo është arsyeja e krenarisë time. Unë jam një dishepull i filozofit Dionis (Shënim i përkthyesit: Herakleot Dionis – Filozof grek, predikonte se me vdekjen merr fund gjithçka) dhe, për më tepër, parapëlqej më mirë të jem një satir (Shënim i përkthyesit: Satir – Qenie mitologjike gjysmë njeri e gjysmë cjap. Shoqëronin Dionisin, perëndinë e verës dhe simbolizojnë dëfrimin, satirën dhe ironinë.) sesa një shenjt. Po, lexoni të paktën vetëm këtë shkrim. Ndoshta ia kam dalë mbanë (dhe ndoshta ky shkrim nuk ka qëllim tjetër) që të shpreh në mënyrë të kthjellët dhe dashamirëse këtë kundërshti. Gjëja e fundit që do të doja të premtoja është kjo, që unë “do ta bëj më të mirë” njerëzimin. Nuk do të ndërtoj idhuj të rinj; le ta mësojnë idhujt e vjetër se ç’do të thotë të kesh këmbë argjile! Përmbysja e idhujve (kështu i quaj unë “idealet”) është zanati im kryesor. U zhvesh realiteti nga vlera, kuptimi, vërtetësia e tij në atë masë saqë u sajua një botë e rreme ideale… “Bota reale” dhe “bota e dukshme”, çka do të thotë: bota e sajuar dhe realiteti… Gënjeshtra e idealit ka qenë deri më sot mallkimi që varet kërcënueshëm mbi realitetin. Nga kjo u falsifikua dhe u llastua njerëzimi deri në instiktet e tij më të thella, deri aty sa filloi të adhurojë vlerat e kundërta të atyre vlerave me anë të të cilave sigurohej përparimi, e ardhmja, e drejta e lartë për të ardhmen.

3.

Kush di të thithë ajrin e shkrimeve të mia, e di që ai është një ajër i lartësive, një ajër i freskët. Duhet të jesh krijuar enkas për të, përndryshe rreziku që të ftohesh nuk është i vogël. Akulli është afër, vetmia e pamasë – por, sa qetësisht qëndrojnë gjërat në dritë! Sa lirisht që merr frymë! Sa shumë gjëra ndjen poshtë vetes! Filozofia, të cilën unë deri më sot kam synuar dhe jetuar, është të jetosh vullnetarisht mes akujsh e mbi malet e larta, të kërkosh gjithçka është e çuditshme dhe problematike në ekzistencë, gjithçka që deri tani ka qenë e ndaluar nga morali. Nga përvoja e gjatë që më ka ofruar pelegrinazhi mes gjërave të ndaluara, kam mësuar t’i shoh në një mënyrë mjaft të ndryshme nga ajo që do të ishte e dëshirueshme çështjet për të cilat është moralizuar dhe idealizuar deri tani: historia e fshehur e filozofëve, psikologjia e emrave të mëdhenj të filozofisë, doli për mua në dritë. – Sa të vërteta përballon, sa të vërteta guxon një shpirt të shohë? – për mua ky ka qenë gjithmonë kriteri i vlerave. Gabimi (pra besimi tek ideali) nuk është verbëri, gabimi është përtaci… Çdo arritje, çdo hap përpara drejt njohjes është rrjedhojë e guximit, e ashpërsisë ndaj vetvetes, e pastërtisë ndaj vetvetes… Nitimur in vetitum (Shënim i përkthyesit: Nitimur in vetitum – lat. Të kërkosh të ndaluarën. Varg i poetit latin Ovidi, “Amorum” III, 4, 17.) – në këtë pikë, filozofia ime do të triumfojë një ditë, sepse, deri më sot, vetëm e vërteta është ndaluar sistematikisht.

4.

Ndërmjet shkrimeve të mia, “Zarathustra” ha bukë veç. Me të i kam bërë njerëzimit dhuratën më të çmuar që mund të bëhet ndonjëherë. Ky libër, zëri i të cilit përshkon mijëvjeçarët, nuk është vetëm libri më i lartë që ekziston, libri i vërtetë i ajrit të lartësive (fakti i plotë “njeri” gjendet në një largësi mjaft të madhe poshtë këtij libri), por është dhe më i thelli, i lindur nga pasuria e brendshme e së vërtetës, një pus i pashterrshëm brenda të cilit asnjë kovë nuk zbret pa u kthyer lart e mbushur plot me ar dhe mirësi. Këtu nuk flet një “profet”, një nga ata hibridët e tmerrshëm të sëmundjes dhe të vullnetit për pushtet që quhen themelues të feve. Mbi të gjitha, duhet dëgjuar mirë tingulli që del nga kjo gojë, ky tingull bilbili, për të mos bërë shtrembërimin mizor të kuptimit të urtësisë së tij. “Janë fjalët më të qeta ato që sjellin stuhinë; mendimet që vijë lehtë-lehtë, udhëheqin botën”.

“Fiqtë bien nga pemët, ata janë të mirë e të ëmbël. Gjatë rënies, lëkura e tyre e kuqe çahet. Unë jam një erë veriu për fiqtë e pjekur. Kështu, njësoj si fiqtë, mësimet e mia bien pranë jush, o miqtë e mi. Merreni ëmbëlsinë e tyre, ushqehuni me tulin e tyre të ëmbël! Përreth nesh është vjeshtë, qiell i pastër dhe është pasdite.”

Këtu nuk flet një fanatik, këtu nuk “predikohet”, këtu nuk kërkohet besimi: nga një pafundësi plot dritë dhe nga një thellësi lumturie bie pika pas pike, fjala pas fjale, një ngadalësi e butë është ritmi i këtyre diskutimeve. Gjëra të tilla u ndodhin vetëm më të zgjedhurve. Është një privilegj i pashoq ai që mund të dëgjosh këtu: asnjeri nuk është aq i lirë sa të ketë veshë për Zarathustrën… Por, në këtë mënyrë, a nuk është Zarathustra një tundues? Çfarë thotë ai vetë kur për herë të parë kthehet në vetminë e tij? Pikërisht të kundërtën e asaj që do të thoshte në një rast të tillë një “i urtë”, një “shenjt”, një “shpëtimtar i botës” apo dekadentë të tjerë… Ai jo vetëm flet ndryshe, ai është ndryshe…

“Tani unë po largohem i vetëm, o dishepujt e mi! Shkoni dhe ju tani, të vetëm! Kështu dua unë.

Në të vërtetë, po ju them: shkoni dhe ruhuni nga Zarathustra! Ose më mirë, turpërohuni prej tij! Ndoshta ai ju ka mashtruar.

Njeriu që kërkon diturinë nuk duhet vetëm të dojë armiqtë e tij, por edhe të mundet të urrejë miqtë e tij.

Mësuesin e shpërblen keq kur mbetesh gjithnjë vetëm dishepulli i tij. E përse nuk doni ju të shkelni kurorën time?

Ju më nderoni, po ç’do të ndodhte nëse një ditë nderimi juaj do të shembej? Hapni sytë, se mos ju shtyp ndonjë statujë!

Ju thoni se besoni tek Zarathustra? Po ç’rëndësi ka Zarathustra! Ju më besoni mua, po ç’rëndësi kanë të gjithë besimtarët!

Ju nuk keni kërkuar ende veten tuaj – atëherë të më gjenit. Kështu bëjnë të gjithë besimtarët, prandaj të gjitha besimet vlejnë kaq pak!

Tani, ju urdhëroj të më humbisni mua e të gjeni vetveten; dhe vetëm kur të gjithë të më keni mohuar, atëherë do të kthehem tek ju…”

vazhdon…

Përktheu:
Taulant Hatia

 
 
 
 
 
 
 

 


Nëse artikulli ju pëlqen na ndihmoni ta shpërndajmë, ndajeni me miqtë tuaj në Facebook

Tags: , , , , , , ,

7 Responses to “ECCE HOMO – Si bëhet njeriu ai që është”

  1. Herakliti. Says:

    S’resht se mahnituri ky njeri me fuqin e tij shprehese e ne te njejten kohe me nje stil sublim e irracional qe hedh poshte cdo skeme racionale ne formen e te shkruajturit.
    Njeriu qe ka hedhur poshte gjithe kulturen e perendimit. Filozofi qe e vetequan filozofine e tij: “me te rena çekiçi”
    Kam dashur te shkruaj dicka per te po meqe kjo pjese e perkthyer thote disa prej gjerave qe Niçe mendon mbi kulturen perendimore e subjektin bashkohor(njeriun) nuk do e bej. Keshtu dhe T.C sdo e marre mundimin ti vej shkrimet e mia ne “Fondin e zi”.
    Dy gjera jane te rendesishme per kedo lexon Niçen( ju kerkoj ndjese per kete fraze prepotente).

    1) Qe eshte i pari njeri ne historine e mendimit qe ka vene ne DYSHIM kulturen njerezore.
    2) Eshte i vetmi njeri qe i ka TREGUAR njerezimit, ne nej periudhe historike liberale, “Vdekjen e vlerave”, permbysjen e tyre, zhdukjen e tyre,Me pas pohimi me i mjerueshem e me i vertet i botekuptimit bashkohore “Vdekja e Zotit” : qe s’eshte tjeter perveçse vdekja e cdo vlere, vdekja e homo sapiens-it.

    NJe nga pjeset kyqe te mendimit Niçean.

    Cosi parlò Zarathustra: Della Tarantola

    Tarantole siete voi per me , e in segreto smaniose di vendetta ! … così parla a me la giustizia : – gli uomini non sono uguali – E neppure devono diventarlo ! Che sarebbe il mio amore per il superuomo se io parlassi diversamente ? Per mille ponti e sentieri devono sospingersi verso il futuro , e tra loro deve essere posta sempre più guerra e diseguaglianza : così mi fa parlare il mio grande amore ! …Invero Zarathustra non é vento che ruoti vorticoso ; e se anche é un danzatore , non sarà mai un danzatore per morso di tarantola !

    Perkthimin e fjales “Tarantola” nuk e di, gjithsesi ne wikipedia do e gjeni, do gjeni gjithashtu dhe kafshimin e saj, po ashtu dhe se si mund te sherohesh prej kafshimit te saj.
    Mahnitese eshte analogjia e ksaj “kafshe” me mendimtarin modern i cili kafshon cdo nejri me cdo vlere qe kerkon te ngulise; drejtesine, shtetin, lirine, pronen, moralin, virtytet, etj. Te gjitha keto per Nicen nuk ekzistojne, jane kundervlera.

  2. Miss Germs Says:

    ah sikur ta dinit cdo ju thonte nicja sikur te mund te fliste tani…

  3. herakliti Says:

    Pa na e thuaj ta marrim vesh. Mos valle je dhe ti nje merimange.

  4. Miss Germs Says:

    jo un jam kokrrize rere,por gjithsesi do ta zbulosh vete nje dite se ca do thonte nicja. Spo ta prish surprizen 😉

  5. Herakliti. Says:

    Nese duhet te nis te mendoj se cfare do te kishte thene Niçe per kete rast, po te ishte gjalle, do me duhet te hedh poshte cdo gje qe kam mesuar prej tij. Sigurisht qe te hedh poshte cfare di per te dhe cfare kam mesuar prej tij eshte sikur te jem pasqyrimi i nihilizmit pasiv, gje qe sdo e donte as ai.

  6. Alkey Bushi Says:

    KËNGA E NATËS

    Është natë: tani flasin më fort të gjithë shatërvanët gurgullues. Edhe shpirti im është një shatërvan gurgullues.
    Është natë: pikërisht tani zgjohen të gjitha këngët e të dashuruarve. Edhe shpirti im është kënga e një të dashuruari.
    Ka te mua diçka të paqetë dhe të paqetësueshme që do të flasë me zë të lartë. Ka te mua një dëshirë dashurie që flet gjuhën e dashurisë.
    Unë jam dritë: ah, sikur të isha natë! Po kjo është vetmia ime, që jam i pështjellë nga drita.
    Ah, të isha i errët si nata! Si do ta thithja gjirin e dritës!
    Dhe ju vetë do t’ju bekoja, ju o yje të vegjël vezullues, xixëllonja të qiellit! Dhe do të isha i lumtur nga dhuratat tuaja prej drite.
    Po unë jetoj me dritën time, unë përthith brenda vetes flakët që shpërthejnë prej meje.
    Unë nuk e njoh lumturinë e atij që merr, dhe shpeshherë ëndërrova se të vjedhësh të bën më të lumtur se të marrësh.
    Varfëria ime është kjo, që dora ime nuk pushon kurrë së dhëni. Xhelozia ime është kjo, që unë shikoj sy që presin dhe net të ndriçuara dëshire.
    Oh, mjerim i të gjithë dhuruesve! Oh, errësim i diellit tim! Oh, dëshirë për të dëshiruar! O uri e tërbuar në ngopje!
    Ata marrin prej meje, po a e prek unë shpirtin e tyre? Është një humnerë mes marrjes dhe dhënies, dhe humnera më e vogël duhet të kalohet e fundit.
    Uria lind nga bukuria ime; do të doja t’u bëja keq atyre që ndriçoj, do të doja t’i grabisja ata të cilëve u kam bërë dhurata – prandaj kam uri për ligësi.
    Të tërheqësh dorën, kur dora tjetër tashmë shtrihet drejt ligësisë; ngjashëm me ujëvarën që ngurron ende ndërsa bie nga lart – në këtë mënyrë kam uri për ligësi.
    Hakmarrje të tillë kërkon plotësia ime, ligësi të tilla burojnë nga vetmia ime.
    Lumturia ime për të dhënë vdiq bashkë me dhënien, virtyti im u lodh nga tepria e tij!
    Rreziku i atij që jep është gjithnjë humbja e turpit; zemra dhe dora e atij që jep gjithnjë bëhet me kallo nga puna e shpërndarjes.
    Syri im nuk mbushet me lot para turpit të atij që kërkon; dora ime është bërë tepër e ashpër për dridhjet e duarve që janë plot.
    Ku shkoi loti i syrit tim dhe penda e lehtë e zemrës sime? Oh, vetmi e të gjithë atyre që japin! Oh, heshtje memece e të gjithë atyre që ndriçojnë!
    Shumë diej rrotullohen në hapësirën boshe; gjithçkaje që është e errët i flasin me dritën e tyre – ndërsa me mua heshtin.
    Oh, kjo armiqësia e dritës kundrejt asaj që ndriçon; ajo përshkon pa pikë mëshire rrugët e saj.
    Të padrejtë me çdo gjë që ndriçon, të padrejtë në thelb të shpirtit, të ftohtë me diejt – kështu ecin në qiell të gjithë diejt.
    Si stuhi fluturojnë diejt në rrugët e tyre. Ata ndjekin vullnetin e tyre të paepur: kjo është ftohtësia e tyre.
    Oh, veç ju, ju të errëtit, ju të natës, krijoni ngrohtësinë nga ajo që ndriçon! Veç ju pini qumësht e çlodhje nga gjinjtë e dritës!
    Ah, ka akull rreth meje, dora ime digjet kur prek akullin! Ah, kam etje që ankohet e dëshiron etjen tuaj!
    Është natë: si burim gurgullon prej meje dëshira ime – dëshira ime për të folur.
    Është natë: tani flasin më fort të gjithë shatërvanët gurgullues. Edhe shpirti im është një shatërvan gurgullues.
    Është natë: tani zgjohen të gjitha këngët e të dashuruarve. Edhe shpirti im është kënga e një të dashuruari.

    (Shkëputur nga “Kështu foli Zarathustra”, III:18.)

  7. überdog Says:

    nuk po ju them se cdo te thoshte nice-a po te ishte gjalle por po ju the se c’fare ka thene ai:armiku me i demshem i nje teze eshte partizani i flakte i saj. gjithashtu: ju me thoni qe i besoni zarathuster?! cdo te thote kjo?! une po largohem e nuk do te ktheme deri sa ke keni njohur veten,
    ps- me falni po qe se citimet nuk jan te sakta por kjo ishte ideja.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: