Shpesh herë nëpër konferenca të ndryshme ku prezantoj librat e mi apo ata të ndonjë miku, arrin një pikë, aty nga fundi, kur dëgjuesit bëjnë pyetjen e vjetër në forma të reja ( e në gjuhën e kaurit )  : çfarë duhet të kesh për të shkruar?
Është e çuditshme edhe se si nuk më pyesin kurrë “çfarë duhet të kesh për të shkruar mirë?”, fakt që më bën të mendoj se mendojnë që unë nuk di të shkruaj mirë ose që ata kanë një koncept tjetër mbi të “shkruarën mirë”, shumë ndryshe nga unë.

Mendojnë ndoshta – ata, jo ti, kuptohet, ti e di fare mirë se çdo të thotë të shkruash mirë, s’ke nevojë për këto rreshta që biles të fyejnë   – që për të shkruar mirë duhet të përdoresh fjali të tipit “ Loti i saj u formua në brendësi të shpirtit të lënduar nga betejat e jetës dhe rrëshqiti pa zhurmë mbi mozullat e konsumuara. Kush do e dëgjonte atë lot në atë natë të zeze, kush vallë do e fshinte nga faqet e saj të brishta bla bla bla…?”

Për dikë – jo për ty pra, e morëm vesh – kjo do të thotë të shkruash mirë. Për mua jo, për mua ky është versioni letrar i “ Shiko ma, po i jap pa duar, pa duar ma…!”, siç them duke vjedhur David Foster Wallace. Të shkruash mirë për mua nuk ka të bëjë me sa fjalë përdor, me sa mirë e përdor metaforën apo sa e pasur është shqipja jote. Të shkruash do të thotë të transmetosh një ide tek lexuesi. Mund të jetë një dialog, një imazh a një rrugë. Të transmetosh do të thotë të gjesh kanalet e duhura për të mbërritur diku, nga një imagjinatë të tjetra. Çështja është që askush nuk e ka idenë se cilët janë këto kanale e se si hapen, kështu që për siguri përdorin kanalet e vjetra të lotit të lënduar që zbret mbi shpirtin e brishtë.

I sprovuar nga vite përgjigjesh pa kuptim, ditë e fundit kam arritur të perfeksionoj përgjigjen time. Që s’është e thënë të vlejë për ndokënd tjetër, e ndoshta s’do vlejë me as për mua pas ca javësh. Po për momentin më kënaq.

Të shkruash mirë do të thotë edhe të tregosh një histori të mirë. Historitë e mira nuk rriten nëpër pemë e shpesh here as nuk shpiken, janë copëza jete marrë andej këtej, përpunuar e ripërpunuar, që zhvillohen pak a shumë ashtu si ua ka qejfi atyre. E konceptoj punën e shkrimtarit si puna e arkeologut – këtë e kam vjedhur nga S.King – i cili nuk krijon histori, por thjesht i nxjerr në dritë. Punon, ku me kazëm e ku me furçë – në njërën dorë kazmën, në tjetrën furçën -  për të nxjerrë qytetin e harruar dhe detyra e vetme që ka është që t’i qëndrojë sa me besnik arkitekturës origjinale, pra asaj që ka menduar, imagjinuar a edhe thjeshtë perceptuar në një nivel në të cilin as vetë shkrimtari nuk mund të hyjë.

Por meqë mundësitë e kësaj historie janë të pafundme, autori ka edhe detyrën më të vështirë: të eci në një territor të errët duke u munduar të gjejë labirintin që do e çojë drejt fundit të historisë.

Për këtë arsye them se që sot e tujte kur të më pyesin do përgjigjem se gjëja më e rëndësishme që duhet për të shkruar një histori të mirë është të dish të luash mirë shah.

Një shahist, qoftë edhe një pak a shumë mesatar si puna ime, kur luan llogarit me mijëra mundësi. Në çdo beteje të fortë shahu – që nuk është e fortë sepse lojtaret janë të mirë por sepse janë të të njëjtit nivel, pra mund të jenë edhe të dy goxha të këqinj – llogaritja dhe gjetja e një shtegu mund të të siguroje fitoren. Për të fituar duhet të kesh një plan të caktuar, e ky plan duhet të llogarisë lëvizjet e 16 gurëve që ke përballë. Variantet qe do vendosin lojën që po bën janë të pafund, por ti duhet të kesh kontrollin e situatës në çdo moment. Në çdo sekondë mendja duhet të llogarisë, deri diku edhe për hesap të vet, të gjitha mundësitë e mundshme që të çojnë drejt fitores. Në të njëjtën mënyre lëvizin edhe personazhet e librave. Deri diku mund t’i kontrollosh por vetëm deri diku sepse personazhet pastaj kanë një jetë të tyren dhe shpesh here janë ata që shoqërojnë shkrimtarin deri në fund, e jo e kundërta. Këtu qëndron edhe problemi më i madh që ka edhe shahu: kundërshtari, i cili po ashtu bën lëvizjet e tij. Kështu që nuk është e mjaftueshme të bësh vetëm lëvizjet e tua, është e nevojshme që të llogarisësh edhe lëvizjet e kundërshtarit. Ky mund të lëvizi gurët në një mënyre apo në një tjetër pasi ti ke bërë apo nuk bërë një lëvizje të caktuar, e kjo pastaj krijon qindra lëvizje të tjera hipotetike, e këto krijojnë mijëra lëvizje të tjera. Si mund ta kontrollosh diçka të tille?

Nuk mundesh, e në fakt nuk duhet ta kontrollosh, por mund ta ndjesh si një i verbër ndjen  objektet. Të shkruash shkon përtej kontrollit tonë, e duhet vetëm të lejosh ca ide të dalin. Të jesh besnik e të tërhiqesh mbrapsht për t’i lenë personazhet të luajnë të lire: t’i shqyrtosh, por jo t’i ndalesh. T’i drejtosh, por jo t’i çosh.

Si në shah.

“Storm of Love“

“Solitude is Independence”
January 2012, Prishtine
Nikon D90, Nikkor35mm

©Blerta.Z

filmat që duam e që njohim aq mirë të ishin prodhuar në një kohë tjetër, me një teksikë tjetë, me aktorë të tjerë

Shikoni!

nga Bubi Kaçurrel

nga Albi Dardan Xhunga

Ajo po largohej. Po largohej për të mos u kthyer më. Dhe unë, fare i trullosur, s’mund të bëja gjë tjetër veçse të shihja hapat e saj që rrisnin distancën mes nesh. Bulevardi ishte i gjatë dhe në atë pasdite të bukur vjeshte ishte shumë i zbrazur. Kështu që dhimbja ime, teksa shihja hapat që largoheshin, ishte e destinuar të zgjaste. Ato hapa që trokisnin mbi trotuar më shkaktonin një ndiesi që është e vështirë të përshkruhet me fjalë. Ishte si një muzikë që të pëlqen shumë, por njëkohësisht të shkakton shumë dhimbje. Koha kur unë ndihesha krenar për ato hapa elegantë kishte mbaruar. Situata ishte përmbysur. Ajo po largohej. Po largohej për të mos u kthyer më.

Ndërsa i ulur e i tronditur vështroja hapat që largoheshin më vërshuan në mendje (si një film me xhirim të shpejtë) kohët që kishim kaluar bashkë. Ishte si të shikojë një ëndërr të mrekullueshme, të shoqëruar nga një sinfoni në sfond. Nuk ishte një ndarje e zakonshme. Ishte e trishtë dhe mizore. Nuk kishte akuza për tradhëti, nuk kishte argumentime për mospërputhje, nuk kishte dyshime për mungesë ndienje. Ajo më përqafoi, më puthi dhe me lot ndër sy më tha se më uronte gjithë të mirat e kësaj botë dhe shuuumë fat. Gjithashtu m’u lut ta harroja. Në fakt më shumë se lutje (ajo e dinte mirë se kjo nuk ishte e mundur), m’u duk si një dëshirë drejtuar zotit. Të gjitha këto e bënin shumë mizore, shumë të trishtë atë ndarje.

Teorikisht nuk duhet të ndihesha i suprizuar. Që në fillim të kësaj historie ne e dinim se s’do kishte “happy end”. Tek e fundit vetëm përrallat mbarojnë kështu. Botët tona ishin shumë të ndryshme dhe përveç kësaj kishim njëmijë e një arësye për ta ditur që në fillim se s’mund të ishim aq egoistë. Ishim shumë të vegjël përballë një bote me tradita e zakone shekullore…

Megjithatë bota ime po më shembej nën këmbë. Ishte si fundi i një magjie. Rikthimin në realitet s’mund ta përballoja dot.

Në ato çaste përpara meje po kalonte një nënë e re me dy vogëlushë. Të voglin e shtynte me karrocë, ndërsa një vogëlushe 4-5 vjeçare e mbante përdore. Megjithëse e ëma e tërhiqte nga dora, vogëlushja kureshtare e mbante kokën pas. Dhe kur ajo i tha të ecte, se kështu po e lodhte, vogëlushja ia ktheu: “mami, ai xhaxhi po qan”.

Eh, s’bënte ftohtë që të më fshihte të dridhurat, s’binte shi që të më fshihte lotët…

Nga Reald Keta

Diktatorit të Mizërisë e mundon dëshira për të patur një kalë. E çuditshme që diktatorit ti mungojë një kalë, sepse siç vetëkuptohet ai mbështjellë krejtçka në grushtin e tij. Të gjallët falen nën këmbët e tij, e të vdekurit prehen nën dhe prej dorës së tij. Mizat edhe kur iu duhet të zhgrryhen në plehra kanë uratën e tij në të kundërt fluturojnë, ama në botën tjetër. Mirëpo për këtë zemërgjësi kërkon edhe ai hisen e tij modeste, sepse mos harroni Diktatori i Mizërisë është një liberal i djathë. Të gjitha mizat mund të hanë, me kushtin e vetëm që ti raportohet saktësisht çdo zhvillim dhe Populli i Mizërisë ti bindet pa brerje dyshimi. Madje një nga arritjet më të fundit në këtë Utopi është se mizat tanimë mund të flututrojnë nga njëra hale në tjerën pa kurrfarë burokracie. Mbresëlënëse për këdo!

Tërë kjo përsosmëri e ngrehur me mund fishket, kur kujton se Diktatorit i mungon një kalë. I duhet me patjetër një kalë, pak rëndësesi qysh e tek, por i duhet një kalë. E mundon gjeri në sfilitje kjo nevojë akute. Ushtijnë veshët e diktatorit, i brejnë trutë nën kafkë diktatorit, i hanë duart sa më ska diktatorit, mbi gjemba rri dhe kalin e tij rri e pret. Do vriste ditën për diell, ndonëse me shtat prej mize si ujk do i pinte gjakun krejt shtetasve të tij dhe do ta ejakulonte mbi shkallët e pallatit nga ku drejtonte punët dhe hallet – ndonëse nuk kishte – e Utopisë së tij. Vlen të përmendet këtu se nga vetë goja e Diktatorit qarkullonte një legjendë e çuditshme që të parët e tij në krye të herës na kishin qenë ujqër, nga ku edhe sot lugina ku kishin jetuar ata mban emrin Viçidol, që do të thotë Lugina e Ujqërve. Ama Zotat i kishin shndërruar në miza si dënim për kasaphanat e tmerrshme që kishin kryer.

Thurrte mendime ditën e ëndrra natën për çastin e lavdisë së fundme. Symbyllur gatitet e bën prova teksa i hedh një pelerinë të kuqtë flakë gjogut të tij. Në supet e gjogut qëndron mbi pelerinë plot madhështi simboli i një mize shtrirë me kurriz dhe me këmbët përpjetë. Me këtë akt ai do e shpallte gjogun e tij mëkëmbësin e tij, krahun e djathtë. Pse jo, edhe Senator i Republikës!

Dhe kalit po i dëgjohet troku!

Jean Jarvaise, Man in the Room

Nga Arti Lushi

Si me thënë,

Sendet e dhomës nuk janë ashtu sic duhet;

Ato janë pa trajtë, pa thelb, e sidomos pa prani,

Megjithatë, ato janë aty.

Gjendja është troshitëse, mbytëse:

E parëlindur se brendshmi,

Së brendshmi e fatëzuar.

Dhe këtë e them me bindje,

Sepse unë e njoh absurdin tim,

Besoj tek ai.

Kurrë mos qofsha pjellë e një mirëkuptimi çastesh.

Kurrë dhe kurrë.

Etika, teologjika, filozofia, epistemologjia, ontologjia,

Dhe gjithë këto dhe ato degë të panjohura për kamarierin

Që më shërben kafen e mëngjesin,

Në ç’teh e lexojnë të palexueshmen.

-Po rrënja???

-S’ka rrënjë!

Rrënja s’ka rrenjë.

Askush nuk besoi në përjetësinë e së tashmes,

Përfshirë edhe zotat e krijuar,

Ata të rikrijuar,

Apo të Vetëkrijuarin.

Dy plus dy bëjnë katër;

Kendi i drejtë është 90 gradë;

Diktaturat janë të egra dhe shtypëse;

Femrat parapëlqejnë të pasurit, ose zezakët;

Organizatat për mbrojtjen e të drejtave të kafshëve

Rriten në përpjestim të drejtë me numrin e jetimoreve.

Mirëpo ketu s’ka asgjë të vërtetë

Zbulesë, jo e jo.

Mos vallë po kërkoj ndonjë mrekulli !?

Mjafton të shkëmbehem rrugës

Me dikë që qesh me vete.

Në një intervistë nga Drita Klosi për “KLOSI News”, Enkelejdi flet për botimet, kontaktet e para me letërsinë, kritikën dhe çmimet letrare, mënyrat e ndjekjes së letërsisë dhe të tjera.

Intervistën e plotë mund ta lexoni KËTU.

1 Drive
2 Machete
3 Source Code
4 Black Swan
5 Faust
6 Le Havre
7 HabemusPapam
8 Kick Ass
9 Super 8
10 Rango

nga Behemot
C’eshte muzika? Cfare jane ndjenjat qe e prodhojne? Cfare marrdhenje ka mes muzikes dhe njeriut? Cila eshte esenca e saj ? Cfare ka universale ne kte forme te te shprehurit te njendjave, cila  eshte e vecanta e saj?
Ne pergjithesi pergjigjet e mundshme dhe me te peraferta vijne nga ajo pjese e sferes se artit qe merret me muzike, qe ben muzike, qe eshte ne marrdhenie te vazhdueshme me tingujt qe dalin nga te vibruarit e materies. E vertet eshte se ne te njejten menyre raportohet dhe ai qe e degjon, pra edhe ai qe nuk prodhon e degjon. Ndaj mendoj se nuk duhet te ndalemi vetem tek interpretimi i atij qe e prodhon por te shtyhemi me tej.

Disa interpretime vijne nga ata njerez qe gati me pavetdije jane ne gjendje te nxjerrin tinguj nga hapsira e tyre e brendshme duke na dhene pershtypjen e unitetit te pandashem te ndjenjes dhe tingullit. Keto lloj njerezish qendrojne si te fshehur nga esenca e vertet e asaj qe prodhojne apo kan arritur ate shkalle te procesit dialektik te te krijuarit ku ajo cfare prodhohet eshte ne rritje te vazhdueshme, ne ndryshim te perhershem, saqe kane arritur te behen nje me dialektiken e artit e tyre? Per keta njerez ajo per te cilen flitet ketu, muzika, sic e quan Hegeli ” shpirti qe luan(nxjerr tinguj) ne çast per veteveten”, eshte vertet esenca e tingullit, absolutja universale qe riprodhon veteveten, apo eshte nje fenomen i veçante, nje vecanti per te cilen nuk vlen asnje forme percaktimi i veçante?

Te tjera interpretime vijne nga bota e jashtme, nga rrethi i atyre qe duke mos nxjerre asnje tingull perpiqen ta interpretojne dhe ta shpjegojne ate.
Nder shekuj  filozofet i jane pergjigjur pyetjes se c’eshte filzofia. E kane bere ne forma te ndryshme. Dikush ka perdorur metoden e deduksionit e dikush duke Induktuar ne menyre qe te arrinte tek ideja kryesore, thelbi i trajtimit te tij. Keshtu jemi gjendur perballe mijra traktatesh mbi filozofine, mbi te verteten. Rruge te ndryshme per te arritur ne te njejtin vend. Nje pafundesi konceptesh te veshura dhe te futura ne te njejtat kategori te perhershme, te interpretuara mbi bazen e ketyre. NJeriu perpiqet qe te interpretoje, te shpjegoje, ate qe i ngacmon shpirtin, arsyen. Mundohet ti jape nje pergjigje veprimeve te tij, kerkon te gjej vendin ku duhet te qendroj, menyren se si duhet te arsyetoje, si duhet te zhvillohet dhe te arrihet tek nje gjykim sa me i sakte: me nje fjale kekron te njohe boten perreth, fenomenet qe ndodhin ne te. Nje fenomen i tille eshte muzika, sepse muzika eshte kudo, ne cdo pjese te natyres, e nga kjo e gjendur kudo lind dhe imitimi njerezor i saj.
Te njeten gje qe mendimtaret kan bere me filozofine, me te verteten e ideve, kane bere dhe me muziken. Madje shpesh here kane qene filozofet ata qe jane munduar te interpretojne dhe muziken. Keshtu kane bere Aristoteli, Kanti, Hegeli, Shkolla e Frankfurtit me vone, po ashtu Benjamin dhe etj etj deri ne kohet e sotme. Dikush i ka dhene perparsi ndjenjes qe prodhon keta tinguj e dikush tjeter e ka fokusur analizen ne ate qe muzika dhe tingulli ngjall tek te tjeret, qellimi e saj. Nje marrdhenie e vazhdueshme mes shkakut dhe efektit. Greket e lashte mendonin se qellimi i muzikis duhej te ishte ai te shkaktuarit te ndjenjave, keshtu mendohej se duheshin perdorur disa forma te vecanta muzike ne menyre qe te ngjalleshin tek njerezit ndjenja te larta etike. NJe tjeter teori interpretuese, dhe kjo vjen nga Greqia e lashte, me sakte nga shkolla e Aristotelit e cila influencoj shume traktatet mbi estetiken pergjate shekullit XVIII,  qe e konceptonte muziken si imitim i ndjenjave. Po ashtu kemi dhe rrymen Romantike te Sturm und Drang e cila bazohej mbi idene se muzika eshte shprehje e eksperiences sentimentale te kompozitorit.
Hegeli , si perfundim, themelon nje interpretim te ri mes muzikes dhe ndjenjave duke hedhur poshte te gjitha ato te mesipermet: ” ajo cfare i jep muzikes karakterin e saj te vertet nuk eshte “brendesia” si e tille por shpirti i nderthurur ne menyre intime me ritingellimin e tij, te konfiguruarit e kesaj shprehie muzikore “. Ketu flitet per nje proces dialektik qe merr forme ne castin qe lind tingulli. Ne kete cast te ndjerit emocional nderthuret me kete tingull duke i dhene tjeter vlere e cila e ben shprehi ne rritje te vazhdueshme ne procesin e te krijuarit. Ky tingull, dhe pse e ka origjinen brenda krijuesit, ne ate qe kompozon, eshte i fshehur prej tij, eshte si i strukur ne erresire. Ne castin qe nis dhe merr forme nje tingull, i cili eshte i fshehur pra edhe ndaj krijuesi, te ndjerit te dickaje per shkak te ketij tingulli ben te mundur nderthurjen e shpirtit qe ndjen me kete tingull, duke bere te mundur kalimin ne nje tjeter shkalle te te krijuarit. Per Hegelin muzike do te thote “dridhje” e shpirtit, dridhje akustike e cila ben te mundur nderthurjen e shume gjerave dhe vazhdimesine e saj ne nje dicka me siperore. Ne kete menyre tingulli ne castin qe nderthuret me brendshmerine e njeriut sherben si pike ndryshimi i natyres se tij. Tingulli si dridhje, si produkt i vibrimit, eshte momenti qe tregon se ka ndodhur nje ndryshim i rendesishem dialektik, te dridhurit si nje tejkalim nga e hapsirshmeria tek koheshmeria materiale. Ky tejkalim ndodh nepermjet nje dopjo mohimi thote Hegeli, sepse nuk eshte e mohuar vetem mbivendosja e qete e materies por dhe mihimi i rikompozimit te saj ne gjendje te qete qe eshte vazhdmimesia dhe riprodhimi i muzikes. Pra te dridhurit e tingullit eshte ne fillim nje mohim i qetesise e me pas vazhdimesia e tij neperpjet mohimit te rikthimit te gjendjes se meparshme. Eshte vazhdimesia, trasfomimi i vazhdueshem, epiqendra e marrdhenies dilaketike mes tingullit dhe shpirtit emocional qe e shnderron ne dicka me te larte.

Duke lene menjeane keto dy intepretime qe nisin nga shkaqe te ndryshme, njera nis nga interpretimi i krijuesit te tingujve ndersa tjetra nga interpretimi i atij qe qendron jashte kesaj forme te te prodhuarit, mendoj se e verteta , me sa mundesi ka te ekzistoje nje e vertet, qendron diku ne mes. Ne asnje forme arti objekti i krijimtarise, vendi nga ku nxitet te krijuarit, nuk mund te njihet nga subjekti qe qendron jashte tij, jashte procesit te te krijuarit, jashte marrdhenies qe qendron krijuesi me nxitesin. Nje forme e larte interpretimi eshte gjithnje e pranishme ne te gjitha format e artit e keshtu ndodh dhe me muziken, keshtu ndodh me kritiket e muzikes me pak fjale. Ne kete rast interpretuesi, ai qe perpiqet te njohe eshte nje i huaj ne prodhimtarine muzikore, eshte nje parazite qe ushqehet me ushqimin e te tjereve. Kjo forme e te qenurit “dy here i huaj” eshte demi me i madh qe i behet muzikes, eshte shkaterrimi te tshprehurit lirshem te nderthurjes mes shpirtit qe ndjen dhe tingullit qe tingellon brenda tij. Kjo forme e kufizimit te artitit muzikor eshte demi qe prodhimtaria muzikore ne kohet e sotme i shkakton muzikantit, sepse ai qe vlereson eshte dy here i i huaj. Ne rradhe te pare eshte ai shpirti i te cilit nuk eshte ne marrdhenie dialektike me tingullin qe tingellon brenda tij duke bere te mundur shnderrimin e tingullit ne dicka me te larte, pra eshte i huaj me produktin. Ne rradhe te dyte eshte i huaji i cili e ka te pamundur te njohe nxitesin e tingullit, objektin e krijimtarise, vendin nga ku ngjizet frymezimi, e ne kete rast eshte i huaj me fillimin e cdo gjeje, me gjenezen e krijimtarise.
Ne kete rast ajo cfare do te krijohet eshte e huaj dhe per vete krijuesin. Merr forme vetem ne castin qe ky tingull ritingullon brenda muzikantit. Pra nuk eshte thjeshte njohja e tingullit qe ben muziken por eshte ritingullimi i saj brenda subjektit dhe ky ritingullim krijon, ben te mundur vazhdimesine, mohimin e qetesise se materies.
Por dhe vete artisti nuk mund te jete gjykues i drejte i krijimtarise se tij. Interpretimi i tij eshte nje percaktim i asaj qe ka vazhdimesi, qe eshte ne zhvillim. Ne procesin dialektik te te krijuarit materia dhe ndjenjat nuk kane qetesi, jane ne shnderrim te vazhdueshem. E njejta gje dnodh me tingujt, me muziken. Percaktimi i kesaj si dicka qe ndalet ne nje cast te caktuar, perkufizimi i saj si nje e tere qe ka nje kuptim te caktuar, eshte kontradikta themelore e kritikes muzikore, e prodhimtarise muzikore te kohes se sotme. Muzika eshte e vetmja forme arti e cila nuk nxitet nga pasqyrim material, objekti i saj nuk ka pasqyrim, nuk ka intuite qe e vetme mund ta kapi. Ajo cfare lind eshte pjelle e takimit mes shpirtit dhe ritingullimit te tingullit brenda tij. Po te mos ishte ritingullimi do kishim vetem disa tinguj te thate, te pakuptimte qe ndodhen ne natyre, tinguj te zhveshur nga cdo lloj karakteristike krijuese. Muzika eshte ajo forme arti e cila duhet lene ne rrjedhen e saj universalisht individuale. Duhet pasturar nga percaktimet moderne mbi te miren dhe te keqen e tingullit, te poezise, te zerit. Kritiket e muzikes duhen djegur ne barren e druve sepse eshte anshmeria e kritikave te tyre qe ka bere te mundur percaktimin e muzikes ne zhanre te caktuar. Rock, jazz, blues, r&b sjane vecse shkarje te gjykimeve te gabuara te arsyetimit njerezore. Muzika , tingulli eshte dialektike, zhvillim, tranformim i universales qe merr forma te vecanta pa qene kurre e tille. Eshte nje gje sot dhe dicka tjeter neser. Deshira e njeriut per te njohur ka bere te mundur qe kjo forme arti kaq e paster dhe kaq sublime te shnderrohet ne disa forma banale purkifizimi. Keto perkufizime jane keputje ne mes e tingullit, jane kufizimi i vazhdimesise se tingujve, jane dehsire per te ndalur kohen dhe epr ti dhene kuptim. Muzika eshte kohe e pakufizueshme, eshte shnderrim i hapsirshmerise ne koheshmeri te materies qe do te thote tinguj te prodhuar nga dridhja e materies, dalje nga gjendja e qetesise se materies qe ndodhe ne hapsire dhe shnderrimi i saj ne kohshmeri ne dicka qe esencen e ka ne kohe, ne vazhdimesine e tingujve te saj ne kohe.

nga IGLI MARION

nga David Malouf

I

There is no getting closer
than this. My tongue slips into
the furthest, sweetest corner
of you. I know all

now all your secrets.
When the shell
cracked there was nothing
between us. I taste moonlight

transformed into flesh
and the gas bubbles rising
off sewage. I go down
under mangrove roots and berries, under the moon’s

ashes; it is cool
down there. I always new that there was more
to the Bay than its glitters,
knew if you existed

I could also
enter it; I’d caught so deeply all
your habits, knowing the ways
we differ I’d come to think we must be one.

I took you
to me. Prepared
a new habitat under the coral
reef of my ribs. You hang there, broken like the sun.

II

Noon that blinding glass did not reveal us
as we were. It cast up variant selves
more real than
reflections, forms

with a life of their own,
stalk eye a periscope
that determined horizons, Doulton claws
that could snap off a thumb.

I liked that. Hence the deep afternoons
with pole and net, the deeper
nights when I went down after the tropic
sun. Hence too the Latin

names, a dangerous clawhold. I wanted the whole of you, raw poundage
in defiance of breathlessness
or the power of verbal charms,
on my palm, on my tongue.

III

This the Place. I come back
nightly to find it
—still, sleepy, sunlit, presided over

by old-timers, waterbirds whose one
thin leg props up clouds,
the ruck of open water

ahead, and the hours
of deepening blue on blue the land wades into afternoon.
These then the perspectives:

matchwood pier, a brackish estuary
that flows on into
the sun, a rip of light over the dunes.

I enter. It is all
around me, the wash
of air, clear-spirit country. It goes on

all day like this. The tide
hovers and withdraws. Under the sun, under the moon’s
cross-currents, shadows

fall into place
and are gathered to the dark. This hunt
is ritual, all the parties to it lost. Even the breaths

we draw between cries
are fixed terms in what is celebrated,
the spaces in a net.

Among mangrove trunks the fire
-flies like small hot love-crazed
planets switch on,

switch off. They too
have caught something. A chunk of solid midnight
thrashes in the star-knots of their mesh.

IV

You scared me with your stillness and I scared
myself. Knowing
that everything, even the footsoles of the dead, where your small mouths
nudged them, would feed

the airy process of it.
The back of my head
was open to the dream
dark your body moves in. I hunted you

like a favourite colour,
indigo, to learn
how changeable we are, what rainbows
we harbour with us

and how I should die, cast wheezing into
a cauldron of fog.
That was the plan:
to push on through

the spectrum to that perfect
primary death colour, out
into silence and a landscape
of endings, with the brute sky pumping red.

V

I watch at a distance
of centuries, in the morning
light of another planet
or the earliest gloom

of this one, your backward
submarine retreat,
as hoovering across
the seabed — courtly,

elate, iron-plated —
you practice the Dance.
I watch and am shut out.
The terrible privacies!

You move slow motion sideways,
an unsteady astronaut:
step and counter
step, then the clash,

soundless, of tank engagement;
you might be angels
in the only condition
our senses reach them in. I observe

your weightless, clumsy-tender
release. I observe
the rules; cut off
here in the dimension

of pure humanity, my need for air
a limiting factor,
I look through into
your life. Its mysteries

disarm me. Turning
away a second time
to earth, to air, I leave you
to your slow-fangled order,

taking with me
more than I came for
and less. You move back into
my head. No, it does not finish here.

VI

We were horizons
of each other’s consciousness. All transactions
at this distance are small,
blurred, uninsistent. Drawn

by unlikeness, I grew
like you, or dreamed I did, sharing your cautious
sideways grip on things, not to be broken,
your smokiness of blood, as kin

to dragons we guarded
in the gloom of mangrove trunks
our hoard. I crossed the limits
into alien territory. One of us

will die of this, I told myself; and one of us
did., The other
swam off to lick warm stones and sulk with clouds along a shoreline,
regretting the deep

shelves and downward spaces,
breathing easy,
but knowing something more
was owed and would take place. I go down

in the dark to that encounter, the sun
at my back. On the sea-bed
your eyes on their sticks
click white in the flattened shadow of my head.

VII

A dreamy phosphorescence
paddles towards me. The moon drowses,
feeds, its belly white, its tough shell
black. We are afloat

together. You are
my counterweight there, I hang above you
in sunlight and a balance
is struck. No, the end

will not be like this.
We belong to different orders, and are trapped
by what we chose. Our kinship
is metaphorical, but no less deadly for all that,

old Dreadnought; as if I wore
black and carried death clenched in my fist. I do
wear black. My hand is open. It is my teeth
that seek you in the dark. And I approach bearing a death.

VIII

It was always like this: you
broken before me,
beautiful in all
the order of your parts, an anatomy lesson,

the simple continent
our bodies broke away from.
Because you are so open, because
the whole of your life

is laid out here, a chamber
to be entered and stripped. You have nothing
to hide. That sort of power
kills us, for whom

moonlight, the concept blue,
is intolerably complex as
our cells are, each an open universe
expanding beyond us, the tug

of immortality.
We shall reach it and still die.
I will be
broken after you, that was the bargain,

all this
a compact between us, who love
our privacies. I play
my part. Bent over you I dip my hand

in the bowl, I shake my cuffs, out in the open
and lost. Deep down
I am with you in the dark. The secret flesh of
my tongue enters a claw.

Because you are so open. Because you are.

IX

It is your weight
that hangs upon me. How
to deal with it. Hooded, claws locked
to your body like a star

you drag me under
the light of this occasion
to others. I’ve dreamed you once
too often. So this

is what it is to drown, this suffocating
torpor, giving up to
the drug of, the drag of
the moon. Here in your kingdom

I feel night harden over
my skull. That we should have come
so far out of the dark
together. I try to drown

well, I hold my breath,
no thrashing. Blue, majestic,
you blaze in my thoughts. Displacing more
than your real weight, making less

than the usual disturbance,
you plunge and take me with you.
I go out
in silence, in full view

of waiters; having learned
this much at least; to die true
to my kind — upright, smiling —
and like you, beyond speech.

X

No I am not ashamed
of our likeness, of what is in it that betrays me,
a smell of salt

backwaters, a native
grasp on the gist
of things, our local patch

of not-quite-solid earth from which the vast swing of the sky
is trackable. Night
comes on and I am caught

with a whole life on my hands,
in my mouth raw words,
the taste of so much air, so much water,

flesh. It was never to be weighed,
this dull shore and its landscape, water
poised above water

and all its swarming creatures, against the kingdom of cloud castles
we build with our breath.
But words made you

a fact in my head. You were
myself in another species, brute
blue, a bolt of lightning, maybe God.

Now all has been made plain
between us, the weights are equal, though the sky
tilts, and the sun

with a splash I do not hear breaks into
the dark. We are one at last. Assembled here
out of earth, water, air

to a love feast. You lie open
before me. I am ready.
Begin.